راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٥١٥ - فصل سخن جامع در آداب معاشرت
خداوند به دليل مجازات بر تكبّرت به خاطر اظهار بىنيازى، تو را به ايشان محتاج خواهد كرد. هر گاه از برادرى از آنها حاجتى خواستى و آن را برآورده كرد پس او برادر سودرسان است و اگر برآورده نساخت مبادا وى را سرزنش كنى كه او دشمن تو خواهد شد و تلافى كردنش به درازا خواهد كشيد. خودت را سرگرم موعظه كسى نكن كه در او اميد پذيرش نباشد، زيرا علاوه بر اين كه پند تو را نمىشنود، دشمن تو مىشود، و بايد موعظه تو، به صورت درخواست و غير مستقيم باشد بدون آن كه نام كسى را ببرى و هر وقت از ايشان كرامت و خيرى ديدى خدا را سپاسگزار باش كه آنان را مسخّر تو كرده است و به خدا پناه ببر از اين كه مبادا تو را به ايشان واگذارد و هر گاه از ايشان غيبت شد و يا از آنها بدى ديدى و يا چيزى به تو رسيد كه باعث ناراحتى تو شد، كار ايشان را به خدا واگذار و از شرّ ايشان به خدا پناه ببر و به فكر مكافات عمل آنها نباش، كه بيشتر زيان مىبينى و عمرت بدان وسيله تباه مىشود و به آنها نگو: شما جايگاه مرا درك نكرديد و بر اين عقيده باش كه اگر تو چنان استحقاقى را داشتى خداوند در دل ايشان جايگاهى براى تو قرار مىداد، زيرا خداوند است كه حب و بغض را در دلها مىاندازد. و چنان باش كه حق ايشان را مىشنوى و باطل آنها را نمىشنوى زبانت به حق ايشان گويا و در برابر باطلشان خاموش است. از معاشرت با اكثر مردم دورى كن كه آنان از هيچ لغزشى چشم پوشى نمىكنند و از اشتباهى نميگذرند و هيچ عيبى را نمىپوشند و ريز و درشت را محاسبه مىكنند و بر كم و زياد حسد مىبرند از ديگران انصاف مىخواهند و خود انصاف نمىورزند و بر خطاها و فراموشيها مؤاخذه مىكنند و خود نمىبخشند و با سخن چينى و بهتان برادران را به هم بدبين مىسازند.
بنابراين معاشرت با اكثر ايشان زيان و بريدن از ايشان رجحان دارد اگر خشنود باشند، ظاهر نرمى دارند و اگر ناراضى باشند باطن گرفتهاى دارند، نه در حالگرفتگى از آنان مىتوان ايمن بود و نه در حال نرمىشان اميدوار در ظاهر آراستهاند ولى در باطن گرگ صفتاند از روى گمان سخن مىگويند،«٣٦٤» پشت سر به تو طعنه مىزنند، از
[٣٦٤] در احياءالعلوم «يقطعون بالظّنون» آمده است، يعني به سبب گمانها دوستي را ميبرند.