راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٩٣ - اركان عقد بيع

خيارات‌

حال مى‌گويم در بيع، خياراتى به شرح زير ثابت است: خيار مجلس تا وقتى كه دو طرف معامله از هم جدا نشده‌اند خيار حيوان كه براى مشترى تا سه روز و به قول بعضى براى طرفين تا سه روز حق فسخ معامله است خيار شرط براى كسى كه طرفين تا مدّت معيّنى براى او چنين حقّى را شرط كرده‌اند خيار عيب در مورد نقص و يا زيادى در چيزى روى جريان طبيعى خيار رؤيت در كالايى بر خلاف آنچه تعريف شده خيار غبن، به مقدارى كه بيش از حدّ معمول گول بخورند و خيار تأخير بعد از سه روز در صورتى كه ثمن و مثمن را تسليم نكرده باشند و شرط تأخير در ميان نباشد و در مورد كالايى كه اگر شب مانده شود فاسد مى‌شود، يك روز نگذشته باشد. چهار مورد اوّل به وسيله ايجاب و اسقاط و تصرّف ساقط مى‌شود و چهارمى نيز يعنى خيار عيب با حدوث عيبى پس از دريافت كالا از بين مى‌رود، زيرا عيب جديد مانع از ردّ كالا به سبب عيب سابق مى‌شود و فقط تفاوت قيمت (ارش) ثابت مى‌شود و اگر عيب حامله بودن كنيز و تصرّف به وطى باشد، مانع از ردّ نمى‌شود، به طورى كه در اخبار صحيحه رسيده است.

در اين صورت مورد معامله يعنى كنيز را بر مى‌گرداند و به همراه او يك دوّم از عشر قيمت آن را نيز پس مى‌دهد.«١٥» اما خيار پنجمى يعنى خيار رؤيت با اسقاط از بين نمى‌رود و خيار ششم يعنى خيار غبن با تصرّف ساقط نمى‌شود تا وقتى كه از ملك او خارج نشده است و يا مانعى از رد مبيع باشد، مانند باردار ساختن در مورد كنيز اين دو نوع از خيارات به دلايل ديگر (غير از اين دو مورد) ساقط مى‌شود و نماء در زمان خيار- هر چند كه عقد خود بخود فسخ شود- مال مشترى است. اما تلف شدن كالا بدون تفريط، مربوط به كسى است كه خيار ندارد و اگر هر دو خيار داشتند مربوط به مشترى است و تلف پيش از قبض به طور مطلق مربوط به فروشنده است.