راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء)

كتاب آداب غذا خوردن

آداب نوشيدن آب

باب دوم آدابى كه به دليل اجتماع و مشاركت در غذا، علاوه بر آداب ديگر بايد رعايت شود، هفت تاست

2- موقع غذا نبايد ساكت بمانند،

3- در ظرف غذا با رفيقش همراهى كند

4- لازم نباشد كه رفيقش به او بگويد بخور

5- اشكالى ندارد كه دستش را ميان طشت بشويد

6- به همراهان نگاه نكند

7- كارى را كه باعث انزجار ديگران است، انجام ندهد

باب سوم در آداب غذا دادن به برادرانى كه به ديدن انسان مىآيند

باب چهارم در آداب مهمانى

اما آوردن غذا پنج دستور دارد

1- زود آوردن غذا كه نوعى احترام گذاشتن به مهمان است

2- ترتيب خوراكيها

3- از انواع غذاها بهترين آنها را مقدّم بدارد

4- غذاهاى مختلف را پيش از آنكه بتوانند استفاده كامل ببرند، بر ندارد

5- به مقدار كفايت غذا حاضر كند،

آداب بازگشت

1- ميزبان بايد تا در منزل با مهمان بيرون رود

2- مهمان، خوشحال برگردد،

باب پنجم در آداب امور متفرقهاى كه از نظر طبّى و شرعى ممنوع است

3- حجّاج به يكى از اطبّا گفت چيزى به من بگو كه به آن پاى بند باشم

5- پرهيز براى آدم سالم زيان بخش است،

6- مستحب است براى صاحبان عزا و خانواده ميّت غذا ببرند،

7- نبايد در سر سفره ظالم حضور يابد

8- از فتح موصلى نقل كردهاند كه به قصد ديدار بشر حافى بر او وارد شد

9- يكى از بزرگان گويد خوردن غذا چهار نوع است

كتاب آداب نكاح

ترغيب به ازدواج

اخبارى كه به ازدواج تشويق مىكند

در اعراض از ازدواج

سود و زيان ازدواج

فايده اوّل- فرزند هدف اصلى ازدواج است

فايده دوّم- مصونيّت از شرّ شيطان

فايده سوم- آرامش نفس و مأنوس ساختن آن با همنشينى

فايده چهارم- خاطر جمع بودن از اداره منزل،

فايده پنجم- مجاهدت و رياضت نفس از طريق رعايت

آفتهاى ازدواج

1- مهمترين آفت آن ناتوانى بر كسب حلال است،

باب دوم درباره آنچه از حالات زن و شرايط عقد، بايد رعايت شود

امّا عقد و اركان و شرايط آن

1- زن صالح و ديندار باشد

2- خوشخويى

3- زيبايى كه خود مطلوب و قابل توجه است،

4- زنى كه مهرش سبك باشد،

5- زن، اولاد آور باشد

6- باكره باشد

8- زن از خويشاوندان نزديك نباشد،

باب سوم در آداب معاشرت و آنچه در دوام ازدواج دخالت دارد و زن و مرد بايد مراعات كنند

اوّل، وليمه

پنجم در غيرت نسبت به همسرش ميانه رو باشد

ششم، ميانه روى در خرج

هفتم، بايد شوهر مسائل و احكام حيض را به مقدارى كه زن تكليف واجبش را بداند به او بياموزد

هشتم، هر گاه مردى چندين زن داشته باشد، بايد عدالت را در ميان آنها رعايت كند

نهم، در نافرمانى زنان،

باب اول در فضيلت كسب و تشويق به آن

باب دوّم درباره آشنايى با كسب

اركان عقد بيع

باب سوم «در بيان عدالت در معامله و اجتناب از ظلم»

باب چهارم احسان در معامله

چهارم ادا كردن دين

پنجم قبول اقاله

ششم نسيه دادن به تهيدستان

باب پنجم در دلسوزى تاجر نسبت به امور مربوط به دين و اهتمام به آخرتش

فضيلت حلال و مذمت حرام

باب دوّم در مراتب شبهات و منشأ پيدايش آنها و تميز آنها از حلال و حرام

باب سوّم درباره تحقيق و پرسش، اقدام كردن، سهل انگارى و احتمال هر كدام

باب پنجم درباره مقررّيهاى پادشاهان و جايزههاى ايشان و موارد حلال و حرام آن

باب ششم موارد حلال و حرام در ارتباط با سلاطين ظالم و حكم رفتن به مجالس و ورود بر ايشان و گراميداشت

باب هفتم در مسائل متفرّقهاى كه بسيار مورد نيازند

بيان خشم و كين در راه خدا

باب دوم درباره حقوق برادرى و رفاقت

حق اوّل حق در مال

حق دوم كمك به شخص، در برآوردن حاجتها

حق سوم اين حق مربوط به زبان است

حق چهارم حق بر زبان به سخن گفتن است

حق پنجم گذشت از لغزشها و خطاهاست

حق ششم براى برادر دينى در زمان حيات و پس از مرگش دعا كنى

حق هفتم وفادارى و صميميت،

حق هشتم سبك گرفتن و ايجاد تكليف نكردن است

حقوق مسلمانان

فصل سخن جامع در آداب معاشرت

حقوق نزديكان و خويشاوندان

حقوق پدر و مادر و فرزند

حقوق زرخريد (برده)

اذهب فودّك عن فؤادى طالق = أبدا و ليس طلاق ذات البين

فإن ارعويت فانّها تطليقة = و يدوم ودّك لى على ثنتين

و إن امتنعت شفعتها بمثالها = فيكون تطليقين فى حيضين

و اذا لثّلاث اتتك منّى بتّة = لم تغن عنك ولاية السيبين«63»

وجدت مصيبات الزمان جميعها = سوى فرقة الاحباب هيّنة الخطب«64»

تذلّل لمن إن تذللّت له = يرى ذاك للفضل لا للبله

و جانب صداقة من لا يزال = على الاصدقاء يرى الفضل له«69»

كم صديق عرفته بصديق = صار احظى من الصّديق العتيق

و رفيق رأيته فى طريق = صار عندى هو الصديق الحقيق«70»

راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٥٠٥ - حقوق مسلمانان

شايسته‌تر خواهد بود زيرا او از سه مرحله ترسناك نجات يافته است: چهره ملك الموت را ديده، تلخى مرگ را چشيده و از ترس خاتمه زندگى ايمن شده است.

پيامبر (ص) فرمود: «ميّت سه چيز را به دنبال خود مى‌كشد. دوتاى آنها برمى‌گردند و يكى مى‌ماند. خانواده و مال و عملش در پى او هستند خانواده و مالش برمى‌گردند ولى عملش مى‌ماند.»«٣١٤»

وظيفه آن كس كه تسليت مى‌دهد، تواضع و اظهار اندوه و كم سخن گفتن و لبخند نزدن است و از آداب تشييع جنازه، تواضع مداوم، حرف نزدن، توجّه به ميّت، انديشه درباره مرگ و آمادگى براى مردن است و نيز از آداب تشييع اين است كه جلو جنازه و نزديك آن راه بروند و به عنوان يك سنّت جنازه را زود ببرند.

مى‌گويم: بلكه سنّت، راه رفتن پشت سر جنازه است، نه جلو جنازه چنانكه لفظ تشييع و دنباله‌روى در اخبار زيادى همين مطلب را مى‌رساند و اهل تسنن نيز از ابن مسعود، نقل كرده‌اند كه از رسول خدا (ص) درباره بردن جنازه پرسيد فرمود: «جنازه بايد در جلو باشد، نه در عقب.»«٣١٥»

روايت كرده‌اند كه على (ع) پشت سر جنازه و ابو بكر و عمر، جلو جنازه حركت مى‌كردند. از على (ع) پرسيدند: آن دو نفر پيشاپيش جنازه حركت مى‌كنندي فرمود: البته مى‌دانند كه پشت سر جنازه راه رفتن افضل است ولى آنها در جلو راه مى‌روند تا در مقابل چشم مردم ممتاز باشند»«٣١٦» و نيز از على (ع) روايت كرده‌اند: «فضيلت راه رفتن پشت سر جنازه بر كسى كه جلو جنازه حركت مى‌كند مانند فضيلت واجب بر مستحب است»«٣١٧»

[٣١٤] اين حديث را حاکم در، ج ١، ص ٧٤ و ترمذي در، ج ٩، ص ٢٢٣ نقل کرده است.

[٣١٥]- به سنن ترمذي، ج ٤، ص ٢٣١، و مصابيح السّنة بغوي، ج ١، ص ١١٢ مراجعه کنيد.

[٣١٦]- اين حديث را بيهقي در الکبري، ج ٤، ص ٢٥ نقل کرده با اين تفاوت که در آن جا آمده: «ولي ايشان آسان مي‌گيرند و براي مردم کار را آسان مي‌کنند» که به يقين اشتباه خطي است.

[٣١٧]- اين حديث را ابن ابي شيبه – به طوري که در الجوهر النقي في‌الردّ علي البيهقي، که در حاشيه