راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٤٧ - باب هفتم در مسائل متفرّقهاى كه بسيار مورد نيازند
پيامبر (ص) فرمود: «برانگيخته شدم تا نيكيهاى اخلاق را به كمال برسانم.»«٤»
و نيز فرمود: «سنگينترين چيزى كه در ميزان قرار مىگيرد، حسن خلق است.»«٥»
و فرمود: «خداوند هر كس را بر خلق نيكو و خلقت زيبا آفريده است هرگز طعمه آتش دوزخ نمىسازد.»«٦»
از آن حضرت پرسيدند: «يا رسول الله! حسن خلق چيستي فرمود: با كسى كه از تو قطع رحم كرده، صله رحم كنى و از كسى كه به تو ستم كرده است، درگذرى و به كسى كه تو را محروم كرده است عطا كنى»«٧» و پوشيده نماند كه نتيجه حسن خلق الفت و دورى از تنهايى و وحشت است و هر گاه درخت خوب باشد، ميوه نيز خوب خواهد بود.
با توجه به آن كه در ستايش الفت و دورى از تنهايى اخبار و آثار فراوانى وارد شده- بخصوص اگر رابطه بر اساس تقوا و حبّ خدا و ديندارى باشد- اين امر بر اهميت موضوع دلالت دارد.
خداى تعالى در حالى كه به خاطر نعمت الفت، بر خلق اظهار منّت فرموده، مىگويد: لَوْ أَنْفَقْتَ ما في الْأَرْضِ جَمِيعاً ما أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَ لكِنَّ الله أَلَّفَ بَيْنَهُمْ«٨» و فرموده است: فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْواناً«٩» يعنى به وسيله الفت برادر شديد.
[٤] اين حديث را بزار در مسند خودش – به طوري که در مجمع الزّوائد، ج ٩، ص ١٥ آمده – نقل کرده است و در آن جا «مکارم الاخلاق» نقل شده و بغوي در المصابيح، ج ٢، ص ١٣٤ نقل کرده است، و در آن جا «انّ الله بعثني لتمام مکارم الاخلاق» آمده است.
[٥]- اين حديث را احمد در مسند، ج ٦، ص ٤٤٢ از حديث ابودرداء و ابوداوود در ج ٢، ص ٥٥٣ از او نقل کرده است.
[٦]- اين حديث را بيهقي و طبراني از حديث ابوهريره – به طوري که در الجامع الصّغير آمده – نقل کردهاند.
[٧]- اين حديث را بيهقي در شعب الايمان از روايت حسن به نقل از ابوهريره روايت کرده است، در حالي که – به نوشته المغني – از او نشنيده است.
[٨]- انفال / ٦٣: اگر تمام آنچه روي زمين است مصرف ميکردي که در ميان دلهاي آنها الفت بيفکني نميتوانستي ولي خداوند در ميان آنها الفت ايجاد کرد.
[٩]- آل عمران / ١٠٣: و همگي به ريسمان خدا (قرآن و اسلام و هر گونه وسيله ارتباط ديگر) چنگ زنيد و پراکنده نشويد، ... به برکت نعمت او برادر شديد ... شايد شما هدايت شويد.