دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٣٦ - قوس تعديل النهار كوكب

آن كه در زيج ياد شده گفته است :

( بالجمله تعديل النهار هر چهار نقطه كه ميول آنها برابر باشد يك مقدار بود پس تعديل النهار يك ربع كافى باشد در معرفت تعديل النهار همه اجزاى منطقة البروج) .

مراد از ميول در عبارت فوق ميل اول است كه در درس دهم تعريف شده است . و چون معدل و منطقه دو عظيمه متقاطع يكديگرند , لاجرم ميل هر چهار نقطه از ارباع اربعه منطقة البروج باهم برابرند . مثلا ميل اول پانزده درجه حمل كه بمحاسبه زيج مذكوره جه ند قه م نيه كح لثه است , همين مقدار قوس ميل , مقدار قوس ميل پانزدهم ميزان و پانزدهم سنبله و پانزدهم حوت خواهد بود , و على هذا القياس , لذا در جداول زيجات فقط به استخراج ميل اول ربع دور كفايت شده است . و تفاوت فقط در شمال و جنوبى بودن ميل است كه دو ربع آن شمالى , و دو ربع ديگر جنوبى اند .

از صفحه ٢١٥ تا آخر صفحه ٢٢٠ زيج بهادرى , جدول مقدار قسى ميل اول ربع دور بحسب درجات و دقائق است بنابر اين كه غايت ميل يعنى ميل اعظم كه ميل كلى است كح قه است .

شكل كب مقالت دوم اكرمانالاؤس در برهان تساوى ميل قوسهاى متساوى البعد از نقطه اعتدال است , بدين عبارت :

اذا تقاطعت دائرتان عظيمتان على كرة , و فصلت من احديهما قوسان متساويتان متساويتا البعد عن نقطة التقاطع , و اخرجت دوائر عظام من قطب احدى الدائرتين الى اطرافهما , فانها تفصل من الدائرة الاخرى قوسين متساويتين , الخ .

آنگاه شروع كرده است باقامه برهان كه گاه آگاهى بدان در اين دروس فرا مى رسد . آن دو دائره عظيمه را معدل و منطقة فرض بفرمائيد , و آن عظيمه اى كه از آن دو قوس متساوى البعد از نقطه تقاطع آندو قطع مى شود منطقة البروج فرض شود , و قطب احدى الدائرتين قطب معدل النهار فرض گردد , و آن دوائر عظام كه از آن قطب خارج مى گردند دوائر ميل .