دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٦٣ - افلاك كلى و جزئى

اعظم از كرسى است كه مقام استواء و انفاذ حكم است ثم استوى على العرش يدبر الامر ( يونس ٤ ) . و آنچه كه در تفسير عرش و كرسى باجسام ماثور است بعنوان تشبيه معقول به محسوس , نشان دادن مظاهر عرش و كرسى واقعى است , و به خصوص به لحاظ مراعات فهم عام است كه بعثنا لنكلم الناس على قدر عقولهم . احاديث باب عرش كافى احاديث عرشيه كافى است . در نكته ٧٤١ هزار و يك نكته اشارتى به عرش و كرسى شده است .

و در مصراع دوم بيت دوم گفته است كه خمسه متحيره در برخى از افلاك سبعه قرار دارند چنانكه در شرح آن گفته است و كونها فى السبع فى السموات السبع من قبيل قولنا زيد فى البلد .

لطيفة :

حق تعالى در قرآن كريم ذات خود را چنين ستوده است : رفيع الدرجات ذوالعرش ( مؤمن ١٧ ) كلمه مبارك رفيع به حساب جمل ابجدى ٣٦٠ است , محيط دائره به ٣٦٠ قسم متساوى قسمت شده است و هر قسم را درجه مى نامند و جمع آن درجات است كه رفيع الدرجات است . علاوه اين كه كلمه رفيع ايمائى بر مدارات بر افراشته اجرام علوى دارد چنانكه در آيه ديگر فرموده است : الله الذى رفع السموات بغير عمد ترونها ( رعد ٣ ) .

و ديگر اين كه قرآن كريم سير كواكب را چنين تعبير فرموده است : هو الذى خلق الليل و النهار والشمس و القمر كل فى فلك يسبحون ( انبيا ٣٦ ) كل فى فلك در دو طرف كل فى فلك است كه در اشارت به حركت استدارى و سير دورى كواكب تعبيرى شگفت است . علاوه اين كه جمع به واو و نون در لغت فصيح عرب براى عقلاء است كه در اينجا يسبحون فرموده است , و در سوره يوسف انى رأيت احد عشر كوكبا و الشمس والقمر رأيتهم لى ساجدين .

فخر رازى در تفسير مفاتيح گويد :

فى الاية سؤالات , السؤال الاول قوله : رايتهم لى ساجدين فقوله ساجدين لايليق الا بالعقلاء والكواكب جمادات فكيف جازت اللفظة المخصوصة بالعقلاء فى حق الجمادات ؟ قلنا : ان جماعة من الفلاسفة الذين يزعمون ان الكواكب احياء ناطقة