دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٠٤ - نسب دوائر با يكديگر

و انكه سنگ انداخت داودى بدشت *** گشت سيصد پاره و لشكر شكست

سنگ مى باريد بر اعداى لوط *** تا كه در آب سيه خوردند غوط

اى نموده ضد حق در فعل و درس *** در ميان لشكر اوئى بترس

پوشيده نيست كه اگر جاى سؤال و نياز ياد شده در عروص جنوبى ارض مى بود , امام در جواب مى فرمود :

ان مجرى العيون كلها مع مهب الجنوب فاذا كانت البئر النظيفة فوق الجنوب و الكنيف أسفل منها لم يضرها اذا كان بينهما أذرع الخ .

چنان كه روايات ديگر نظير اين مطلب كه جواب سؤال به وفق زمان و مكان و حاجت سائل داده شده است بسيار است . حديث را چنانكه از وسائل و شرح لمعه نقل كرده اي م مع مهب الشمال است بدان معنى كه تقديم داشته ايم , مرحوم متاله سبزوارى در شرح اسماء بجاى مع من آورده است و فرمود : وورد ان مجارى العيون من مهب الشمال آنگاه آنرا معنايى كرده است كه برجوع به بند ششم شرح اسماء ( شرح جوشن كبير ) آگاهى مى يابى ( ص ٥٢ چاپ سنگى ايران ط ١ )

فائده ديگر

اين كه در رساله مذكور , نسبت دوائر را دو بدو يعنى دو تا دو تاى آنها را با يكديگر بيان فرموده است , و حالا شما بحمدالله تعالى مى توانيد نسبت چند دائره عظيمه را باهم بدست آوريد . مثلا در آفاق استوائى هر گاه كوكبى يا نقطه اى از فلك كه ارتفاع آن مطلوبست بر دائره معدل النهار افتد , دائره معدل و دائره اول السموت و دائره ارتفاع با هم متحد شوند .

و در آفاق استوائى و يا آفاق مائله , هر گاه ماره به اقطاب اربعه از سمت راس گذرد و كوكبى و يا نقطه اى از فلك كه ارتفاع آن مطلوبست بر دائره نصف النهار بود , و در همان حال بعد كوكبى از معدل و يا عرض كوكبى از منطقة البروج و يا ميل جزئى از منطقة البروج از معدل مطلوب بود , شش دائره عظيمه يعنى دائره نصف النهار و دائره ماره به اقطاب اربعه و دائره وسط السماء رؤيت و دائره ارتفاع و دائره ميل و دائره عرض باهم متحد شوند .

و هر گاه در افقى كه عرض آن بمقدار ميل كلى است , منطقة البروج از سمت