دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢٢٦ - قبة الارض و دحوالارض

كوه ميرو كشد شهر اوزين است ( ص ١٩٣ ط ايران ) . و نيز در التفهيم گويد : و اقليم دوم از شهرهاى چين آغازد , و زمين هندوان بر كوههاى قامرون گذرد و بر بارانسى و گنوج و اوزين . . . ( ص ١٩٨ ) . سخن بيرونى در ماللهند اين است كه قبة الارض در منتصف عمارت بر خط استواء است چنان كه همين معنى در درس ٤٧ و ٤٨ گفته آمد .

قوله( : و مهما كانت الارض) . . . يعنى چون زمين بر شكل طبيعى خود كه كره است مى باشد سزاوار نيست كه اسم قبه بر جايى جز جاى ديگر نهاد , مگر اين كه از جهت تساوى بعد نهايت عمارت از دو طرف شرق و غرب تا منتصف آن كه قبه است تشبيه شود به قبه يا خيمه اى كه ابعاد دامنهاى آن تا راس آن برابرند . از اين سخن بيرونى پيدا است كه آنان از تطامن دو طرف قطب زمين آگاه نبودند و امر چنانست كه از فاند يك نقل كرده ايم . و همين مطلب را در قانون نيز فرموده است كه :

( فاما هذه القبة قيوهم اسمها انها ارفع موضع فى الارض و ان سائر المواضع منخفضة عنه الا ان من تحقق ان مركز العالم هو حقيقة السفل و ان الاثقال تنزع اليه يعلم ان كل مسكن على العرض و هو علو لساكنه حتى اذا تساوت ابعاد وجه الارض عن المركز لم يكن فيه موضع بالعلو اولى من الاخر . الخ) ( ص ٥٠٣ ط حيدرآباد دكن هند )

قوله( : مدينه أوجين) . . . مدينه اوجين كه به نص خود بيرونى در جداول طول و عرض بلاد , از اين است . ازين را بعضى با ژ فارسى بضم اول و فتح ثانى و سكون ثابت ضبط كرده اند . و بعضى گفته اند : هو الارض باليونانية . و بيرونى آن در ازين و اوزين و اوجين گفته است . و در اطلس جامع لاروس به جزيره اژين بكسر اول معرفى شده استEgin - ile ) ) و همچنين در دائره المعارف گران لاروس . و در لغت نامه دهخدا آمده است كه[ اژين ( بكسر اول ) جزيره اى به يونان در خليجى به همين نام] تا اين كه گويد :

([ اين شهر در قديم رقيب أثينه بشمار مى رفت . مردم آن در جنگ سالامين ٤٢ كشتى در مقابل ايران تجهيز كردند و عباقبت اهالى آثينه بر مردم اژين غالب