دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٧١
منطقة البروج بضعف تعديل النهار كمتر از طوالع است پس مطالع اين نصف قم ححما خواهد بود , و باقى معدل ريو بط كه مطالع نصف ديگر مى شود , و اين مطالع نصف ديگر به اربعة امثال تعديل النهار كه عب لح است از طوالع خود بيشتر است يعنى ر بو بط قمح ما بعلاوه عب لح , پس مطالع نصفى كه بر منتصف او اعتدال اول بود كمتر از مطالع نصف ديگر بود باربعة امثال تعديل النهار كلى .
قوله( : و از آنچه كه گفتيم حكم دو نصف متحدد بانقلابين معلوم شود) اين عبارت نتيجه تحرير مطلب مقدم است . و حق اين است كه چنين مى گفت( : آنچه كه گفتيم حكم دو نصف متحدد به انقلابين است) زيرا كه عبارت او موهم است كه دو نصف متحدد بانقلابين , با دو نصفى كه اعتدالين در منتصف آنهاست مغاير يكديگرند , و حال اين كه هر دو يكى اند و تفاوت جز در عبارت نيست . زيرا كه هر گاه هر يك از دو نصف منطقة البروج متحدد بانقلابين باشد دو نقطه انقلاب يكى بر افق مشرق و ديگرى بر افق مغرب , و نقطه اعتدال در منتصف هر يك از دو نصف , و مطالع يكى از آن دو نصف بقدر چهار تعديل النهار بيش از مطالع ديگرى خواهد بود .
قوله( : اما حكم دو نصف متحدد باعتدالين الى قوله : مطالع ايشان برابر بود ) مقصود آن با در نظر گرفتن مطالب گذشته روشن است , ولى بعنوان زيادت آگاهى عبارت شاهمير را در بيان آن نقل مى كنيم :
([ اما حكم دو نصف فلك البروج كه متحدد باعتدالين باشد يكى بود , و تفاوتى در مقدار مطالع بينهما نبود , چه مبين شد كه مطالع نصفى كه مبدء آن اعتدال باشد با او مساويست , ليكن تفاوت اين مقدار در مطالع اجزاى نصفين باشد كه چون يك نيمه بر ولاء مطالع اجزاى منطقه ملاحظه نمايند و در ديگر نيمه بر خلاف ولاء هر آينه مطالع اجزاء همه مساوى باشد , يعنى مطالع برج حمل بر توالى برابر بود با مطالع برج حوت و خلاف توالى , و همچنين مطالع دو برج حمل و ثور برابر بود با مطالع دو برج حوت و دلو , و هم بر اين قياس ملاحظه بايد نمود كه هر دو قوس كه بعد كل واحد از ايشان از نقطه اعتدال مساوى يكديگر بود مطالع