دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٦٩
نقطه مشترك ميان منطقه معدل و منطقه بروج به تناصف اند , و افق نيز عظيمه ايست ك ه با عظيمه ديگر بتناصف يكديگر را تقاطع مى كنند چه رسم دوائر عظام همه بر يك كره مفروض است كه در اصطلاح هيئت مركز همه يك نقطه است كه مركز عالم جسمانى اعنى مركز ارض است , و هر گاه درج السواء نصف دور بود و در اينصورت يك نقطه اعتدال بر افق مغرب بود نقطه اعتدال ديگر لامحاله بر افق مشرق خواهد بود .
قوله( : و ربع با ربع طلوع نكند) زيرا كه منشا و مقتضى طلوع ربع با ربع , قيام معدل بر افق بود كه بزواياى قائمه متقاطع يكديگر باشند , و اين در خط استواء راست و درست آيد نه در آفاق مائله چه اين كه در آفاق مائله قطبين معدل بر افق نيست و معدل بر سمت راس نمى گذرد لذا قيام معدل بر افق راست نيايد .
قوله( : بلكه ربعى كه يكطرفش اعتدالى بود الى قوله : باربعة امثال تعديل النهار كلى) در بيان آن به نقل عبارت شرح لارى بر فارسى هيئت قوشچى اكتفا مى كنيم :
([ زيرا كه چون اين ربع طالع شود مثلثى حاصل شود از اين ربع و مطالع او و از مابين ايشان از افق , و اين ربع وتر منفرجه باشد , و زاويه اى كه از معدل و افق حاصل شده منفرجه است بنابر ميل معدل بجانب قطب خفى , و زاويه اى كه اين ربع و افق محيط آنند حاده است بنابر ميل اعتدال از سمت راس بجانب قطب خفى , و وتر قائمه از وتر حاده اعظم است پس مطالع اين ربع از ربع كمتر بود . و چون منقلب در حين تمامى طلوع اين ربع بر افق باشد و مطالع او كمتر از ربع است در اين افق , و در افق استواء ربع است , پس قدر نقصان مطالع اين ربع مساوى تعديل النهار منقلب بود . و ربعى كه يكطرفش اعتدال ديگر بود با بيشتر از ربع طلوع كند هم بمقدار تعديل النهار مذكور چه حال اين قوس ضد حال مذكور است چه قوس فلك البروج در اين حال وتر حاده است , و مطالع او وتر منفرجه , پس مطالع نصفى كه بر منتصف او اعتدال اول بود كمتر از مطالع نصف ديگر بود باربعة امثال تعديل نهار كلى چه مطالع آن دو ربع از نصف بضعف تعديل نهار