دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٨١ - اختلاف منظر و انكسار نور

بدان كه اختلاف منظر از مسائل مهم اين فن است , و شايسته آنست كه رساله اى جداگانه در پيرامون مطالب و قضاياى هندسى و آلات رصدى آن نگاشته شود . فعلا به اقتضاى وضع تدوين اين دروس به برخى از مقدمات آشنائى بتعريب آن , و نقل بعضى از مطالب اساتيد فن بعنوان مزيد بصيرت بدان اكتفا مى شود , تا چون پيشتر رفته ايم بيشتر گفته آيد , حال گوييم كه :

الف چون دو خط مستقيم يكديگر را تقاطع كنند , از تقاطع آندو چهار زاويه پديد مى آيد كه معادل با درجات محيط يكدائره كامل يعنى ٣٦٠ درجه اند . و هر دو زاويه مقابل با يكديگر را دو زاويه متقابل براس گويند , و هر دو زاويه متجاور با يكديگر را مكمل يكديگر , بدينمعنى كه مكمل زاويه مجاور خود تا ١٨٠ درجه است , و هر دو زاويه متقابل براس متساوى با يكديگرند .

مثلا در شكل ٤٦ دو خط ا ب ح , د ب ه با يكديگر در ب تقاطع كرده اند . هر يك از دو زاويه ا ب ه , د ب ح متقابل براس و مساوى يكديگرند . و همچنين دو زاويه ا ب د , ه ب ح متقابل براس و مساوى يكديگرند .

و دو زاويه د ب ا , ا ب ه مجاور و مكمل يكديگر تا ١٨٠ درجه اند . و همچنين دو زاويه ه ب ح , ح ب د مجاور و مكمل يكديگر تا ١٨٠ درجه اند . و ان شئت قلت : دو زاويه ا ب ه , ه ب ح مجاور و مكمل يكديگر تا ١٨٠ درجه اند , چنانكه دو زاويه ح ب د , د ب ا .