دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٧٨ - اختلاف منظر و انكسار نور

اختلاف منظر بود و آنرا اختلاف منظر افقى گويند , لذا در نكته ٢٣٧ هزار و يك نكته گفته ايم :

( هرگاه كوكب بر افق حسى باشد زاويه اختلاف منظر بغايت است , و اگر بر سمت راس باشد زاويه اختلاف منظر منتفى است , و ما بينهما متوسطات) .

و چون كوكب بر سمت الراس بود اختلاف منظر منتفى بود و بر افق غايت اختلاف بود , لاجرم اگر كوكبى قريب تر بافق از كوكب ديگر باشد اختلاف منظرش بيشتر از آن كوكب بعيدتر از افق باشد .

و مطلب ديگر در اين اين تنبيه اين كه در هر كوكبى كه اختلاف منظر محسوس بود قسم ظاهر از فلكش كمتر از نصف ديگر باشد .

تذكره :

در قسم هفدهم درس ٥٦ دانسته ايم كه نسبت ميان دائره منطقة البروج و دائره ارتفاع عموم و خصوص من وجه است زيرا كه منطبق مى شوند در وقتى كه منطقة البروج بسمت الراس گذرد , و كوكبى كه ارتفاع او مطلوبست بر منطقة البروج باشد . اكنون غرض ما در اين تذكره اين است كه در تبصره گذشته اين درس ( ٦٢ ) دانسته اي م كه هر گاه دائره ارتفاع دائره وسط سماء رؤيت شده است , تفاوت بحسب اختلاف موضع حقيقى كوكب و موضع مرئى آن فقط در طول منتفى بود , و اما در عرض ممكن است كه موضع حقيقى كوكب با موضع مرئى آن تفاوت كند . حال در اينجا گوييم : هر گاه دائره منطقة البروج و دائره ارتفاع يكى شوند , بعكس حكم مذكور تبصره گذشته , اختلاف منظر كوكب در دائره ارتفاع اختلاف منظر او فقط در طول بود اما در عرض آن اختلاف منتفى است .

مثلا در شكل ٤٤ ا مركز ارض . و ب موضع ناظر . وم ل ر معدل النهار بر قطب و . ول نقطه اعتدال ربيعى كه اول حمل است . وه ا ب ل د هم دائره منطقة البروج , و هم دائره ارتفاع بر قطب ح كه هر دو منطبق شده اند و از سمت راس ناظر كه ب است مى گذرند . و ح كوكب . پس گوييم كه اختلاف منظر در دائره ارتفاع كوكب را از ح به ط مثلا مى برد ولكن اختلاف منظر قوسى از دائره ارتفاع است كه دائره منطقة البروج نيز هست , و موضع حقيقى كوكب كه