دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣١٨ - نظم و نضد ثوابت و سيار

درس ٥٩ : نظم و نضد ثوابت و سيار

در درس ٥٧ دانسته ايم كه فلك در نزد دانشمندان هيوى هر دائره و مدار كوكب است , خواه دائره عظيمه و خواه صغيره , و خواه مدار كوكب ثابت و خواه سيار . و در درس ٥٨ دانسته ايم كه هر چند زمين را حركت وضعى و انتقالى است و او نيز يكى از سيارات است , ولى در اعمال رصدى بايد آن را ساكن انگاريم آنگاه حركات و سائر اوضاع كواكب را نسبت بدان تحصيل كنيم , و اين كلام مثل ابوريحان بيرونى است كه خود استاد مختص در علم فلك و رياضيات عاليه است , و رساله اى درباره اين كه آيا خورشيد به دور زمين حركت مى كند يا زمين بدور خورشيد , تصنيف كرده است ( ص ٦ معرفى يك دانشمند و محقق برجسته ابوريحان بيرونى , كه بمناسبت هزاره ابوريحان نوشته شده است ) .

اكنون در نظم و نضد ثوابت و سيارات , و تحصيل حركات آنها بر مبناى هيئت مجسمه بحث مى كنيم : در درس پنجم گفته آمد كه ستارگان همه سيارند , جز اين كه به نسبت برخى با برخى ديگر , سريع را سيار و بطيى ء را ثابت نامند . سيارات به حسب مشهور عبارت اند از قمر و عطارد و زهره و شمس و مريخ و مشترى و زحل . و نضد و ترتيب آنها هم در خارج در نظر مشهور به همين گونه است كه نوشته آمد , و پارسى هر يك را در درس ياد شده دانسته ايم . اما مشهور چرا ترتيب آنها را بصورت مذكور دانسته اند , دليل آن خواهد آمد .

شمس و قمر را با هم نيرين گويند , و تنها شمس را نير اعظم , و قمر را نير اصغر خوانند , عطارد و زهره را كه زير شمس اند سفليين نامند , و مريخ و مشترى و