دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢٥٦ - ارض قرآنى و كره ارض

به حسب ظاهر , وسط اقليم اول به قول غير جمهور بايد از قبيل وجه اخير باشد , بدين معنى كه آبادانى و جمعيت مردم از اول خط استواء تا وسط اقليم اول بنابر راى جمهور كه هر دو فريق بدان اتفاق دارند , بنابر تقريب معادل آبادانى و جمعيت با نيمه دوم اقليم اول بوده باشد . يعنى آبادى و جمعيت ارض به عرض ٣٧ ١٦ كه تا منتصف اقليم اول است , به تقريب برابر با جمعيت و آبادى با نيمه دوم اقليم اول است كه درجات عرض اين نيمه يعنى از منتصف تا منتهى ٥٠ ٣ مى باشد . پس خلاصه اين كه وسط ياد شده بدين معنى است كه جمعيت و آبادانى عرض ٣٧ ١٦ با جمعيت و آبادانى عرض ٥٠ ٣ بتقريب معادل يكديگرند .

مخفى نماند كه چون زمين كروى است , اقليم اول به تقسيم جمهور نيز در طول بيشتر از اقليم دوم است , و همچنين دوم از سوم , و سوم از چهارم و هكذا تا اقليم هفتم كه آن از همه كوتاه تر است , طول اقليم اول را چهار هزار فرسخ گفته اند , و طول آخر هفتم را هزار و ششصد و بيست فرسخ . بحث تحقيقى آن به تفصيل در بيان مسافت درجات اطوال بلاد در پيش است , و همچنين تبديل درجات به فراسخ از طول و عرض بلاد . و نيز ناگفته نماند كه در فرانسه كلمه اقليم به صورتClimaux كه تلفظ آن كليما و قليما است به معنى آب و هوا و ناحيه و اقليم به مفاد سرزمين بطور مطلق بكار مى رود .