دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢٢٠ - قبة الارض و دحوالارض

اما سهم :

مراد از آن در اين مقام سهم قوس است , نه سهم مخروط مثلا . صاحب زيج بهادرى در تعريف آن گويد : سهم قوس , عمودى است كه از منتصف آن بر وترش افتد , و البته جزوى باشد از قطر و ارباب اعمال اضافت مى كنند سهم را سوى نصف قوس الخ ( ص ٦٨ ط ١ ) . مثلا در شكل ٢٤ عمود ب د سهم قوس ا ب ح است , ولى ارباب اعمال گويند سهم قوس ا ب يا سهم قوس ب ح كه هر يك نصف قوس ا ب ح است . سهم و قوس و وتر , تير و كمان و زه است كه از ابزار شكار و پيكاراند .

تبصره :

آن كه در عبارت فوق گفته ايم صدر مقاله اولى اصول , يا صدر مقاله ثالثه اصول , مراد از صدر اين است كه يك سلسله حدود و تعريفات به حسب اصطلاح رياضى در آغاز اكثر مقالات مناسب مسائل آن مقاله آمده است . جز اين كه مقاله دهم آن كه دشوارترين همه مقالات است داراى سه صدر است يكى در آغاز آن و دو ديگر در اثنا و تضاعيف آن و مجموع آن پانزده مقاله است سيزده مقاله اصل است و دو مقاله ملحق . ما اين كتاب را تا كنون چهار دوره كامل , و بعضى از دوره ها ناتمام تدريس كرده ايم . و نسخ عديده اى از آن تحصيل كرده ايم كه به خوبى آن را تصحيح كرده ايم . و صدرهاى آنرا شرح كرده ايم . و حواشى و تعليقات بسيار بر آن داريم كه كان يكدوره شرح آنست . و بر اين اميد هستيم كه در اين دروس همه آن كتاب را به سبكى خاص با ترجمه بپارسى و شرح و بيان بياوريم .

اما شكل هلالى , سطحى است كه دو قوس از دو دائره در صورتى كه هر يك از دو قوس اعظم از نصف دور نباشد بر آن سطح محيط شوند , چنان كه محدب هر يك از دو قوس در جهت واحده بوده باشد مانند اين شكل ( ٢٥ ) :