دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢١٩ - قبة الارض و دحوالارض

يكى مستدير و يكى مستقيم صورت گرفته است و اين وتر قاعده آن شكل است

بدين صورت ( ش ٢١ ) هيچگاه از دو خط مستقيم شكل صورت نمى گيرد , اما از يك مستقيم و يك مستدير شكل تحقق مى يابد . و شكل در صدر مقاله نخستين اصول اقليدس تعريف شده است كه( : الشكل ما احاطه به حدا و حدود) . حد مثل كره و دائره , و حدود مثل مخروط و مثلث و قطعه دائره و غيرها . شكل مذكور ( ش ٢١ ) قطعه دائ است كه آن را دو خط احاطه كرده است يكى خط مستقيم وتر كه ا ح است , و ديگرى قوس ا ب ح كه برخى از محيط دائره است . در صدر ثالثه اصول در تعريف قطعه دائره گويد :

( قطعة الدائرة شكل يحيط به خط هو قاعدتها و قوس ما هى بعض المحيط) .

پس اگر وترى كه دائره را به دو پاره مى كند از مركز آن بگذرد , آن دائره به دو قطعه متساوى قسمت مى شود مانند اين شكل ( ش ٢٢ ) كه دو قطب ا ب ح ا د ح

باهم برابرند و گرنه دو قطعه يكى قطعه صغرى خواهد بود و يكى قطعه كبرى چون اين شكل ( ش ٢٢ ) كه - ا ب ح - قطعه صغرى است و ا د ح قطعه كبرى .