دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٩٦ - مطالبى در طول جغرافيائى بلاد بعنوان تمرين و مزيد استبصار

بيوگرافى كريستف كلمب ايتاليايى , و شامپلن ( شامپوليون فرانسوى ) هر يك در واژه مربوط به خودش در لغت نامه ياد شده آمده است رجوع بفرمائيد . و در ترجمان ماژلانMagellan ) ) از لاروس نقل به ترجمه كرده است كه[ : ماژلان دريانو رد پرتقالى است ( ١٤٧٠ ١٥٢١م ) كه در سال ١٥٢٠ تنگه ماژلان را كشف كرد . وى نخستين كسى بود كه سفر دور دنيا را پيش گرفت ولى در فيليپين كشته شد] و نيز در بيان تنگه ماژلان گويد([ : ماژلان تنگه ايست در جنوب آمريكاى جنوبى ( شيلى ) و شمال( ترودفو) كه به نام كاشف آن ماژلان نامگذارى شده است .

قوله( : و چون دائره عظيمه اى از دوائر ميول فرض كنند) . . . دائره ميل را در درس دهم شناخته ايم و تعريف آن را به خوبى دانسته ايم . حال گوييم : هر گاه دائره ميلى را از سطح فلك به روى زمين آوريم , با دائره استواى ارضى بر زواياى قائمه تقاطع مى كند . و در درس بيستم بدست آورده ايم كه دائره استواء , كره ارض را به دو نصف متساوى شمالى و جنوبى قسمت مى كند , پس كره زمين به يك دائره عظيمه ميل و خط استواء به چهار ربع متساوى قسمت مى شود . از دروس گذشته معلوم شده است كه خط استواء واحد شخصى است , بخلاف دائره ميل كه آنرا افراد غير متناهى است چه اين كه از هر نقطه زمين يا فلك أعنى سطح جسم كل عالم جسمانى چنانكه در دروس گذشته , مكرر بدان اشارت شده است مى توان دائره ميل ى گذارند كه با معدل النهار يا خط استواء بر زواياى قائمه تقاطع كند . بنابراين , كره ارض با فرض تقاطع هر دائره ميل با خط استواء , به چهار ربع متساوى تقسيم مى شود . و لكن به نحو اطلاق از تقاطع هر دائره ميل با خط استواء يك ربع ارض يك ربع مسكون شمالى نخواهد بود , بلكه براى حصول اين امر بايد دائره ميل را مشخص كرد , و عبارت را بدين نحو تعبير نمود كه :

هر گاه دائره ميلى از دو طرف منتهاى عمارت شرقى و غربى معموره ارض بگذرد , از چهار ربعى كه بر سطح ارض از تقاطع اين دائره ميل با خط استواء