دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٧٨ - مسائلى در پيرامون طول و عرض بلاد

جمل ابجدى گويد : و عند المغاربة على ترتيب ابجد هوز حطى كلمن صعفض قرست ثخذ ظلش , فالصاد المهملة عندهم ستون , و الضاد المعجمة تسعون , و السين المهملة ثلاثمائة , و الظاء المعجمة ثمانمائة , و الغين المعجمة تسعمائة و الشين المعجمة الف . ( نقل از تعليقه مرحوم همائى بر التفهيم ) و لكن چنانكه گفته ايم عمل مغاربه و ديگر علماى حروف ديگر است و مواضعت و اتفاق ارباب هيات ديگر .

قوله( : و يا را از پس كشند) . . . يعنى بدين صورت و مراد از بى حرف ب است . در ديوان اين كمترين در ترجمه حديث وصى عليه السلام به عبدالله بن عباس كه( : يا عبدالله لو كتبت معانى الفاتحة لا وقرت سبعين بعيرا ) و نيز در ترجمه حديث آن حضرت( لو شئت لاوقرت لكم ثمانين بعيرا من علوم النقطة التى تحت الباء ) ( من كتاب الميزان للشيخ عبدالوهاب بن احمد الشعرانى زنبيل فرهاد ميرزا ص ١٧٤ ط ١ ) آمده است كه :

ندارد فاتحه حد و نهايت *** چه قرآن اندر او باشد بغايت

كه تفسير ار كنم نقطه بى را *** لقد او قرت سبعين بعيرا

يعنى اگر در كتابت يا را از پس نكشند , هر گاه نقطه نون با او قرين بود , يا به با شبيه شود و اشتباه روى آرد .

قوله( : و كاف را چفته كنند) يعنى كاف مفرد را مسطح به شكل كاف كوفى نويسنده بدين صورت : ك , تال را نماند .

قوله( : و بن نون خميده) . . . بدين صورت : .

قوله( : زبر دائره صفر خطى مماس) . . . يعنى صورت صفر چنين است : , ولى در ازياج و تقاويم و دفاتر متاخران علامت صفر به صورت دو ضمه معكوس روى يكديگر قرار گرفته نوشته ميشود بدين هيئت ها و گاهى از صورت دو ضمه نيز خارج است بدين هيئت ها نوشته ميشود كه در درس پانزدهم گفته آمد .

قوله( : تا فرق بود ميان هى) هى يعنى ه , چون بى يعنى ب . و چون در ارقام هندى هى نيست خط زبر بر دائره صفر لازم نبود . ارقام هندى علائم([ ١ , ٢ , ٣ , ٤ ,