دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٠٤ - تحصيل عرض بلد

شمس را يكبار اعظم ارتفاعات و يكبار اصغر ارتفاعات در هر دوره اى بود , و همچنين يكبار اعظم انحطاطات و يكبار اصغر انحطاطات در دوره اى , بدين بيان :

چون مدار منقلب ظاهر در اين آفاق مماس با دائره افق نمى شود و آن را در تمام دوره ارتفاع بود , پس اعظم مدارات ابدى الظهور اعظم از مدار منقلب ظاهر خواهد بود , و همچنين مدار منقلب خفى در اين آفاق مماس با دائره افق نمى شود و آنرا در تمام دوره انحطاط بود , پس اعظم مدارات ابدى الخفاء اعظم از مدار منقلب خفى خواهد بود .

قوسى كه منقلب ظاهر در منتصف آنست كه در معموره يعنى شمال معدل راس سرطانست و هر يك از نقطه دو طرف آن قوس كه ميل آن نقطه از دائره معدل النهار در جهت قطب ظاهر از معدل النهار , برابر با تمام عرض آن بلد بود , همه آن قوس محدود بين دو نقطه مذكور ابدى الظهور بود , و مقابل آن در جهت قطب خفى از معدل النهار كه منقلب خفى يعنى راس الجدى در منتصف آنست , همه آن قوس ابدى الخفاء بود .

هر گاه شمس در يكى از آن دو نقطه قوس ياد شده در جهت عرض بلد بوده باشد , مدارش در دوره يكبار در جهت قطب ظاهر و در جهت انحطاط معدل يعنى بر قطب دائره اول سموت كه مماس با افق است با افق تماس كند و از افق غروب نكند , و يك دوره تمام بر جهت ظاهر افق يعنى فوق افق دور زند , دورى حمائلى كه قريب به رحوى باشد , لاجرم ظل شاخص دائره بود .

چون شمس به حركت خاصه خود بعد از اول حمل بدان نقطه رسد , مدارش اعظم مدارات ابدى الظهور گردد , و تا به نقطه دوم قبل از اول ميزان فوق افق دور زند . و از نقطه نخستين پيوسته بواسطه حركت خاصه اش , ارتفاع آن از افق هر دور زياده شود , تا بر وسط قوس ابدى الظهور يعنى نقطه منقلب ظاهر برسد , و در آنگاه چون مركز آن با دائره نصف النهار در جهت قطب خفى معدل النهار يعنى در جهت جنوب موافات كند , غايت ارتفاعش نسبت به ديگر مدارات نقاط قوس