بر ايشان نيمۀ آن بود كه بر زنان آزاد بود از عذاب،و لا محال آن [١]عذاب را تفسير به حد و جلد شايد كردن دون رجم،براى آن‌كه [٢]رجم را نيمه نباشد و بيش از پنجاه تازيانه نبايد زدن او را اگر زن باشد.

و امّا مرد را [٣]چون بنده باشد و زنا كند هم اين حكم دارد.و اگر يك‌بار يا دو بار حد بزنند ايشان را و معاودت مى‌كنند تا هشت بار،به بار نهم [٤]بر ايشان قتل باشد.و به نزديك ما بر ايشان موى تراشيدن و از شهر بيرون كردن [٥]به جايى كه چندانى مسافت باشد كه در او نماز را قصر بايد كردن.و به نزديك ما نفى و موى تراشيدن بر ايشان نباشد،بر مرد آزاد بكر باشد-و شرح اين به جاى خود بيايد-ان‌شاءاللّه .

ذٰلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ ،«ذلك»اشارت است به نكاح الإماء، گفت:و اين نكاح بر پرستاران آن را شايد كه از عنت ترسد،يعنى از زنا براى غلبۀ شهوت،و اين قول عبد اللّه عبّاس است و سعيد جبير و عطيّة العوفى و ضحّاك و ابن زيد.و بعضى دگر گفتند:مراد ضررى سخت است از غلبۀ شهوت.

و قوله: وَ أَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ ،«أن»مع الفعل در جاى مصدر باشد،يعنى صبركم خير لكم،اگر صبر كنى [٦]از نكاح پرستاران شما را بهتر بود.أنس مالك گفت،از رسول-عليه السّلام-شنيدم كه گفت:هركه او خواهد كه [٧]با پيش خداى شود پاك و پاكيزه،بايد تا زن آزاد به زنى كند،كه زن آزاد صلاح خانه بود،و برده خراب خانه يا فساد خانه باشد.

قوله: يُرِيدُ اللّٰهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمْ -الآية،حق‌تعالى بيان كرد كه:غرض او در اين گفتن اين احكام [٨]چيست.گفت:خداى مى‌خواهد تا بيان كند براى شما.و نحويان در اين«لام»چند قول گفتند:يكى آن‌كه به معنى«أن»است،و اين قضيّه

[١] .همۀ نسخه بدلها:اين.

[٢] .مر+فاحشه كنند.

[٣] .آج،لب،فق،مر:ندارد.

[٤] .آج،لب،فق،مر+و دهم.

[٥] .آج،لب،فق،مر+باشد و به نزديك شافعى ايشان را حد ببايد زدن و از شهر بيرون كردن.

[٦] .مر،تب:كنيد.

[٧] .آج،لب،فق،مر+او.

[٨] .آج،لب،فق:در اين گفتن احكام.