قوله: فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ ،حسن و مجاهد گفتند:آنان را كه تمتّع كنى [١]به ايشان و تلذّذ به نكاح، فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ ،مزد ايشان بدهى [٢]،يعنى مهر ايشان بدهى [٣]بتمام و كمال،براى آن‌كه چون يك‌بار خلوت كرد مهر بتمام واجب شد،و ديگر مفسّران گفتند و فقها كه:نكاح متعه است،آنگه خلاف كردند، بعضى گفتند:منسوخ است،و بعضى گفتند:محكم است.آنان كه گفتند منسوخ است،بعضى گفتند:در بدايت اسلام حلال بود،آنگه منسوخ شد.بعضى دگر گفتند:بيشتر از سه روز حلال نبود،پس از آن حرام شد.

آنگه خلاف كردند در وقت نسخ و تحريم او.بعضى گفتند:عام خيبر بود.

بعضى دگر گفتند:عام الفتح بود،و در اين معنى اخبارى مختلف مضطرب روايت كردند متفاوت اللّفظ و المعنى كه ينقض بعضه بعضا.و بعضى ديگر از علما گفتند:

آيت محكم است و منسوخ نيست،و اين مذهب اهل البيت است.و عبد اللّه عبّاس و عبد اللّه مسعود و سعيد جبير و ابىّ كعب.

و در قرائت اين قوم از صحابه،و در مصحف أبىّ و عبد اللّه مسعود چنين است كه:فما استمتعتم به منهنّ الى أجل مسمّى فاتوهنّ اجورهنّ.

حسين بن ثابت گفت:عبد اللّه عبّاس مصحفى به من داد،گفت:اين مصحف ابىّ است در آنجا نوشته بود:فما استمتعتم به منهنّ الى أجل مسمّى.

داود روايت كرد از ابو نضره گفت:از عبد اللّه عبّاس پرسيدم نكاح متعه،مرا گفت:سورة النّساء نمى‌خوانى؟گفتم:كجا؟گفت قوله:فما استمتعتم به منهن الى أجل مسمى فآتوهن اجورهن.گفت:ما چنين نمى‌خوانيم.گفت:و اللّه لهكذا أنزلها اللّه-ثلث مرّات،به خداى كه خداى اين آيت چنين أنزله كرد [٤]-سه‌بار -بر اين حديث سوگند ياد كرد.

ابو رجاء العطاردىّ گفت:عمران بن حصين را پرسيدم از نكاح متعه،گفت:به تحليل آن آيتى محكم از كتاب خداى فرود آمد،و هو قوله تعالى: فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ

[١] .مر،تب:كنيد.

[٣] [٢] .مر،تب:بدهيد.

[٤] .آج،لب،فق،مر:نازل كرد.