روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٩٧ - ترجمه

مراد آن است كه آنچه ايشان با شما كنند،به ايشان همان كنيد [١]،و اگر شما به طبع ايشان را كاره باشى [٢]به ايشان بسازى [٣]و مفارقت مكنى [٤]كه بسيارى چيزها باشد كه شما آن را كاره باشيد [٥]و خداى تعالى در آن خير بسيار نهاده باشد.بعضى گفتند:

فرزند است،يعنى باشد كه شما را از ايشان فرزند باشد.قولى دگر آن است كه:

باشد [٦]دلهاى شما از آن كراهت بگردد،و شما صلاح خود ندانى [٧].

عبد اللّه عمر گفت:مرد باشد كه استخاره كند در كارى،و خداى تعالى براى او آنچه خيرۀ [٨]او باشد اختيار كند،او را خوش نيايد.چون بنگرد به عاقبت بداند كه آنچه خداى تعالى براى او اختيار كرد صلاح و خير او در آن بود.

وَ إِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدٰالَ زَوْجٍ مَكٰانَ زَوْجٍ ،عرب را عادت بودى كه چون زنى كردندى و مهرى [٩]دادندى او را،آنگه ايشان را از او [١٠]ملالى بودى،آنچه او را داده بودندى از او بستدندى [١١]و به مهر ديگرى دادندى.حق‌تعالى از اين نهى كرد و گفت:

اگر خواهى [١٢]كه زنى را[به ديگرى] [١٣]بدل كنى [١٤]،و آن زن اوّل را قنطارى زر يا سيم داده باشى [١٥]به مهر يا به هبه،روا نيست شما را كه از او بازگيرى [١٦]الّا كه از او نشوزى بود يا فاحشه.

و تفسير«قنطار»برفت،و مراد آن‌كه عبارت است از مال بسيار،آنگه گفت:

أَ تَأْخُذُونَهُ بُهْتٰاناً وَ إِثْماً مُبِيناً ،لفظ استفهام است و مراد تقريع[٣٠٠-پ]و توبيخ و انكار،و نصب«بهتانا و إثما»بر تميز [١٧]باشد.و گفته‌اند:به اضمار فعلى مقدّر، و التقدير:أ تأخذونه فتصيبون في أخذه بهتانا و إثما مبينا.