روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٢٦ - ترجمه

مقاتل بن حيّان و قتاده گفتند:سبب آن بود كه اشراف عرب چون در كارها با ايشان مشورت نكردندى،سخت آمدى بر ايشان.حق‌تعالى گفت:براى استمالت ايشان با ايشان مشاورت كن.

و در خبر است كه:چون جماعتى با يكديگر مشورت كنند و غرض ايشان خداى باشد،خداى تعالى ايشان را ارشاد كند بر صلاح.و نظير اين خبر رسول -عليه السّلام-است:

البكر تستأمر في نفسها انّما امر باستيذانها لاستطابة نفسها، گفت:بكر را كه پدر به شوهر خواهد دادن،مستحب آن است كه با او مشورت كند و دستورى با او برد براى دلخوشى او.

و حسن بصرى گفت:خداى تعالى دانست [١]كه او را به اين حاجت نيست،و لكن خواست تا مردمان به او اقتدا كنند از پس او،و دليل اين تأويل قول رسول -عليه السّلام-كه گفت:

ما شقى عبد قطّ بمشورة و لا سعد باستغناء رأى [٢]گفت:

هيچ بنده به مشورت شقى نشود و به استبداد رأى سعيد نشود،آنگه گفت:خداى تعالى و كتابش و پيغامبرش مستغنى‌اند از مشورت،و لكن خداى تعالى خواست تا سنّتى باشد كه به آن اقتدا كنند هيچ كار را از كار دنيا و دين [٣]قطع مكن تا مشورت نكنى،و خداى تعالى مدح كرد آنان را كه مشورت كردند في قوله: وَ أَمْرُهُمْ شُورىٰ بَيْنَهُمْ [٤].و رسول-عليه السّلام-گفت:

اذا كان امراءكم خياركم و أغنياؤكم سمحاءكم و امركم شورى بينكم فظهر الارض خير لكم من بطنها،و اذا كان امراءكم شراركم و أغنياؤكم بخلاءكم و لم يكن امركم شورى بينكم فبطن الارض خير لكم من ظهرها، گفت:چون اميرانتان نيكانتان باشند و توانگران سخى باشند و كارهايتان به مشورت رود از ميان شما،پشت زمين شما را از شكم زمين به بود،و هرگه كه اميرانتان بدان باشند و توانگرانتان بخيلان باشند و كارهايتان نه به مشورت رود از ميان شما،شكم زمين شما را بهتر بود از پشت زمين.