قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ ،بگو كه اگر شما در خانه‌هاى خود نشسته بوديتان، لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلىٰ مَضٰاجِعِهِمْ ،برون [١]آمدندى آنان كه قتل و كشتن [٢]بر ايشان نوشتند،يعنى بر ايشان واجب كردند [٣]ثبات كردند در كارزار تا از دو كارزار [٤]يكى پديد آيد،امّا ظفر و امّا كشتن ايشان به خوابگاه و مصرع خود،يعنى ايشان چون به كارزار آيند دل چنان بر مرگ نهاده باشند كه پندارى اين مصرع و افتادنگاه [٥]ايشان خوابگاه است ايشان را. وَ لِيَبْتَلِيَ اللّٰهُ مٰا فِي صُدُورِكُمْ ،و تا خداى امتحان و آزمايش كند آنچه در دلهاى شماست برآن تأويل كه گفتيم. وَ لِيُمَحِّصَ مٰا فِي قُلُوبِكُمْ ،و خالص كردند [٦]آنچه در دلهاى شماست،يعنى آنچه شما در دل دارى [٧]از نفاق اظهار كند رسول-عليه السّلام-و مؤمنان را،چنان كه گفت: مٰا كٰانَ اللّٰهُ [٢٧٠-پ] لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلىٰ مٰا أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتّٰى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ [٨].

وَ اللّٰهُ عَلِيمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ ،و خداى تعالى عالم است به اسرار دلها،و در اين لفظ دليل است بر آنكه حقيقت ابتلاء بر خداى نباشد،براى آن‌كه به ابتلاء آن [٩]را حاجت بود كه چيزى نداند [١٠]تا بداند [١١]،و آن‌كه او [١٢]اسرار دلها داند او را به آزمايش حاجت نباشد.

قوله: إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ -الآية.بيشتر مفسّران گفتند:مراد آنانند كه روز احد بگريختند،آنان كه از شما پشت بدادند. يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعٰانِ ،آن روز كه دو لشكر روى به هم نهاد [١٣]،يعنى روز احد،و گفتند:مراد جماعتى‌اند كه با مدينه شدند. إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطٰانُ ،شيطان ايشان را از راه ببرد و بخيزانيد [١٤]و پاى ايشان

[١] .مر:بيرون.

[٣] [٢] .لب+و خالص گرداند آنچه در دلهاى شماست.

[٤] .آج،لب،فق،مر:دو كار.

[٥] .مر:و جاى افتادن.

[٦] .كذا:در اساس و وز،دب،آج،لب:ندارد،مر:خالص گرداند.

[٧] .مر:داريد.

[٨] .سورۀ آل عمران(٣)آيۀ ١٧٩.

[٩] .مر:كسى.

[١٠] .اساس و وز:بداند،با توجّه به دب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[١١] .مر:و خواهد كه بداند.

[١٢] .مر:اضمار.

[١٣] .آج،لب،فق،مر:نهادند.

[١٤] .مر:بلغزانيد.