پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢٠ - ايمان به معاد و حقبينى

«امام» (بر وزن مقام) در اصل به معناى جهتى است كه در طرف جلو واقع شده نقطه مقابل‌ «خلف» يعنى عقب، و به تعبير ديگر «أمام» به معناى پيش رواست، و از آنجا كه طرف پيش رو همواره مورد توجه انسان است اين واژه بر آن اطلاق شده (زيرا ماده «امّ» به معناى «قصد» است).

ولى روشن است كه اين تعبير در اينجا اشاره به آينده عمر و زندگانى است و به گفته بعضى از مفسّران ظرف مكان است كه به صورت كنايه از ظرف زمان به كار رفته است. [١] در حقيقت منظور اين است كه انسان هوسباز و هوسران براى كسب آزادى جهت گناه كردن در تمام طول آينده عمر خود به سراغ انكار معاد مى‌رود.

و اينكه بعضى احتمال داده‌اند «أمام» اشاره به قيامت بوده باشد بسيار بعيد به نظر مى‌رسد، زيرا نه با واژه فجور سازگار است، و نه پيوند ميان آيات را مشخص مى‌كند.

ايمان به معاد و حق‌بينى‌

در يازدهمين آيه همين مسأله در شكل جديدى ارائه شده، مى‌فرمايد: «كسانى كه ايمان به آخرت ندارند اعمال زشتشان را براى آنها زينت مى‌دهيم، به طورى كه سرگردان مى‌شوند» (انَّ الَّذينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْاخِرَةِ زَيَّنّا لَهُمْ اعْمالَهُمْ فَهُمْ يَعْمَهُونَ).

همان گونه كه در ميان علماى ادب و علماى علم اصول مشهور است تعليق حكم بر وصف (حكمى را وابسته به صفتى كردن) دلالت و اشعار بر عليّت آن وصف نسبت به آن حكم دارد، بنابراين اگر در آيه تزيين اعمال سوء آدمى در نظرش وابسته به عدم ايمان به آخرت شده مفهومش اين است، چون ايمان به آخرت ندارد به چنين سرنوشتى گرفتار شود (دقت كنيد).

با يك تحليل كوتاه نيز مى‌توان به حقيقت اين امر پى برد: ايمان به آخرت يعنى ايمان به دادگاه عدلى كه قاضى آن خداست، و شهودش فرشتگان است، و دروغ و تقلب و توصيه و رشوه در آن راه ندارد،

[١]. روح‌البيان، جلد ١٠، صفحه ٢٤٥- همين معنا در تفسير الميزان، نيز جلد ٢٠، صفحه ١٩٠ مورد قبول واقع شده.