پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٢٤ - استقلال ارواح

به هر حال لحن اين آيه و آيات بعد از آن همگى حكايت از بقاى ارواح آنها، و بهره‌گيرى از ارزاق معنوى در جوار رحمت الهى، و شاد بودن به نعمت و فضل او، دارد و خط بطلان بر توجيهات و تفسيرهاى انحرافى مى‌كشد.

باز هم شهيدان راه خدا

همين معنا در دوّمين آيه مورد بحث به شكل ديگرى آمده است، با اين تفاوت كه شأن نزول آيه قبل شهداى احد بود، و شأن نزول اين آيه شهداى ميدان بدر است، ولى محتواى آيه در هر دو جا عموميت دارد.

و نيز با اين تفاوت كه روى سخن در آيه قبل به پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم بود و در اينجا به همه مسلمانان است، مى‌فرمايد: «به كسانى كه در راه خدا كشته مى‌شوند مرده نگوييد، بلكه آنها زنندگانند ولى شما نمى‌فهميد»! (وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فى سَبيْلِ اللَّهِ امْواتٌ بَلْ احْياءٌ وَلكِنْ لا تَشْعُرُونَ).

درست است كه آيه اوّل به ضميمه آياتى كه بعد از آن است تأكيدهاى بيشترى روى مسأله حيات روحانى شهيدان دارد، ولى آيه دوّم نيز كاملًا گوياست، به خصوص اينكه مى‌گويد: «آنها زنده‌اند و شما نمى‌فهميد!»

باز در اينجا به گفته بعضى از كوته‌فكران برخورد مى‌كنيم كه براى حيات شهيدان به توجيهات مجازى و انحرافى دست زده‌اند، و حيات را به معناى هدايت يا زنده ماندن نام و مكتب آنها، تفسير كرده‌اند، در حالى كه هيچ‌گونه شاهدى بر گفتار خود ندارند.

اين گروه گويا در تعبيرات اين دو آيه به هيچ وجه دقت نكرده‌اند كه براى شهيدان علاوه بر حيات، رزق و روزى، شادى و بشارت، بهره‌گيرى از انواع نعمت‌هاى الهى، و عدم ترس و غم ذكر مى‌كند، و مخصوصاً با صراحت مى‌گويد: شما حيات آنها را درك نمى‌كنيد!

اگر مقصود بيان نام و مكتب يا حيات در قيامت بوده باشد هيچ‌يك از اين تعبيرات صحيح به نظر نمى‌رسد.

و به اين ترتيب قرآن پايه بحث بقاى روح را در اينجا نهاده و آن را از شهيدان آغاز كرده است.