(با آن عظمت) و زمين را (با آن همه شگفتيهايش) آفريده، و هيچ‌گاه از آفرينش آنها ناتوان نشده قادر است كه مردگان را زنده كند؟ آرى او بر همه چيز تواناست» (اوَلَمْ يَرَوا انَّ اللَّهَ الَّذى خَلَقَ السَّمواتِ وَ الْأَرْضَ وَلَمْ يَعْىَ بِخَلْقِهِنَّ بِقادِرٍ عَلَى‌ انْ يُحْيِىَ الْمَوْتى‌ بَلى‌ انَّهُ عَلَى‌ كُلِّ شَى‌ءٍ قَديرٌ).

جمله‌ «اوَلَمْ يَرَوْا» (آيا نديدند) به معناى مشاهده با چشم عقل است، و لذا مفسّران آن را به معنا اوَلَمْ يَعْلَمُوا (آيا ندانستند) تفسير مى‌كنند، بعضى نيز آن را به معناى علم و آگاهى توأم با بصيرت و دقت معنا كرده‌اند.

«لَمْ يَعْىَ» از ماده «عَىّ» به معناى عجز و ناتوانى است كه به واسطه راه رفتن بسيار به انسان دست مى‌دهد، و نيز به معناى هرگونه عجز و ناتوانى كه به خاطر عهده‌دار شدن كار يا سخن گفتن به كسى دست مى‌دهد گفته مى‌شود، و تعبير «داء عيّاء» به معناى درد بى‌درمان نيز از همين جهت است كه چنان دردى به راستى خسته كننده است.

بعضى نيز آن را به معناى «جهل» تفسير كرده‌اند، ولى اين معنا در اين آيه مناسب نيست.

بديهى است خستگى و ناتوانى در موردى تصور مى‌شود كه قدرت شخص محدود باشد، ولى در مورد خداوند كه قدرتش نامحدود است خستگى و عجز مفهومى ندارد.

به هر حال اين تعبير ممكن است اشاره به خرافه يهود باشد كه مى‌گفتند: خداوند بعد از آفرينش آسمان‌ها و زمين خسته شد! و روز شنبه روز استراحت قرار داد! و از آن به بعد اين معنا به عنوان يك سنت باقى ماند.

بطلان اين سخن به قدرى روشن است كه نياز به بحث ندارد.

***

در چهارمين آيه ضمن پاسخ‌هاى متعددى كه در برابر منكران معاد و كسى كه خدمت پيامبر آمده بود و استخوان پوسيده در دست داشت و مى‌گفت: «مَنْ يُحْيِى الْعِظامَ وَ هِىَ رَميمٌ» (چه كسى استخوان پوسيده را زنده مى‌كند؟) مى‌فرمايد: «آيا كسى كه آسمان‌ها و زمين را (با آن وسعت و عظمت و شگفتى‌ها) آفريد، قادر نيست همانند اين انسان‌ها را بيافريند» (اوَ لَيْسَ الَّذى خَلَقَ السَّمواتِ وَ الْارْضَ بِقادِرٍ عَلَى‌ انْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ).