در دوّمين آيه همين حقيقت در لباس ديگرى بيان شده است، در پاسخ منكران معاد مى‌فرمايد: «آيا ما از آفرينش نخستين عاجز شديم (كه قادر بر آفرينش مجدد در قيامت نباشيم؟)» (افَعَييْنا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ).

سپس اضافه مى‌كند: آنها در آفرينش نخست شك ندارند، بلكه بر اثر غفلت و فراموشكارى و يا به خاطر تعصب و لجاجت يا به خاطر خو گرفتن با شرايط موجود كه هيچ مرده‌اى زنده نمى‌شود «آنها در آفرينش جديد شك و ترديد دارند» (بَلْ هُمْ فى‌ لَبْسٍ مِنْ خَلْق جَديدٍ).

و به اين ترتيب در يك تناقض آشكار كه هرگز پاسخى براى آن ندارند خود را گرفتار ساخته‌اند.

«عَييْنا» از ماده «عَىّ» گاه به معناى عجز و ناتوانى آمده و گاه به معناى تعب و رنج، و در اين‌جا منظور همان معناى اوّل است، يعنى ما از آفرينش اوّل ناتوان نبوديم.

تعبير «خَلْق اوّل» اشاره به آفرينش نخستين هر انسان يا خصوص حضرت آدم است، و اين احتمال كه بعضى از مفسّرين داده‌اند كه منظور خلقت اوّل جهان هستى است تناسبى با بحث ندارد.

«لَبْس» (بر وزن حَبس) در اصل به معناى پوشانيدن چيزى است و لباس را نيز از اين جهت لباس مى‌گويند كه بدن را مى‌پوشاند، ولى به گفته راغب گاه در امور معنوى نيز به كار مى‌رود و به معناى پوشانيدن حقيقت است. در آيه مورد بحث نيز به همين معناست، يعنى آنها در اشتباه و جهل نسبت به معادند، و حقيقت به خاطر لجاجت و تعصب بر آنها پوشيده شده.

***

در سوّمين آيه به تعبير ديگرى در اين زمينه برخورد مى‌كنيم، و آن مقايسه «مبدأ» حيات و «معاد» است، مى‌فرمايد: «او كسى كه آفرينش را آغاز مى‌كند سپس آن را باز مى‌گرداند، و اين كار براى او آسان‌تر است» (وَ هُوَ الَّذى يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيْدُهُ وَ هُوَ اهْوَنُ عَلَيْهِ).

جمعى از مفسّران جمله‌ «يبدأ» را به معناى ماضى تفسير كرده‌اند، يعنى خداوند در آغاز آفرينش را ايجاد كرد، ولى چه مانعى دارد كه «يبدأ» به همان معناى اصلى فعل مضارع تفسير شود؟ و با توجه به اين‌كه فعل مضارع در اين‌جا دليل بر استمرار است معناى آيه چنين مى‌شود: «خداوند به طور مداوم آفرينش را