در روايت ديگرى كه از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم نقل شده (هرچند ناظر به خصوص تفسير آيه نيست) اين معنا نيز منعكس است، در اين روايت مى‌خوانيم: «يَؤْتى‌ يَوْمُ الْقِيامَةِ بِالظّالِمِ وَ الْمَظْلُومِ، فَيُوْخَذُ مِنْ حَسَنَاتِ الظَّالِمِ فَتُزادُ فِي حَسَناتِ الْمَظْلُومِ، حَتّى‌ يُنْتَصَف، فَانْ لَمْ تَكُنْ لَهُ حَسَناتٌ اخِذَ مِنْ سَيِّئاتِ الْمَظْلُومِ فَتُطْرَحُ عَلَيْهِ: «روز قيامت ظالم و مظلوم را حاضر مى‌كنند و از حسنات ظالم مى‌گيرند و بر حسنات مظلوم اضافه مى‌كنند، تا حقّ او گرفته شود، و اگر ظالم حسناتى نداشته باشد، از سيّئات مظلوم ميگرند و بر ظالم مى‌افكنند». [٢]

***

چهارمين آيه كه ناظر به عصر نوح عليه السلام است، از زبان كافرين و منكران دعوت او چنين نقل مى‌كند:

«آيا او (نوح) به شما وعده مى‌دهد هنگامى كه مرديد و خاك و استخوان شديد بار ديگر (از قبرها) خارج مى‌شويد»؟! ايَعِدُكُمْ انَّكُمْ اذا مِتُّمْ وَ كُنْتُمْ تُراباً وِ عِظاماً انَّكُمْ مُخْرَجُونَ.

اين تعبير به خوبى مى‌رساند كه نوح عليه السلام بارها مسأله معاد- آنهم معاد جسمانى- را مطرح كرده بوده، به گونه‌اى كه به گوش همه مخالفان نيز رسيده بود، لذا آنها با ناباورى عجيبى كه از افكار منحطّ آنها سرچشمه مى‌گرفت، به يكديگر مى‌گفتند: «هيهات هيهات از اين وعده‌هايى كه به شما داده مى‌شود» (هَيْهاتَ هَيْهاتَ لِما تُوعَدُونَ).

از آيات سوره نوح نيز به خوبى استفاده مى‌شود كه او براى رفع شبهه و از بين بردن استبعاد و وحشت آنها از مسأله معاد، از طريق تشبيه و تمثيل زندگى انسان‌ها به زندگى گياهان وارد شده، آنجا كه مى‌گويد:

«خداوند شما را همچون گياهى از زمين رويانيد، سپس شما را به همان زمين باز مى‌گرداند، و بار ديگر از آن خارج مى‌سازد»: (وَاللَّه انْبَتَكُمْ مِنَ الْارْضِ نَباتاً- ثُمَّ يُعيدُكُمْ فيها وَ يُخْرِجُكُمْ اخْراجاً). (نوح- ١٧ و ١٨)

به اين ترتيب سابقه عرفان معاد حتى با استدلالاتى شبيه آنچه پيغمبر اسلام صلى الله عليه و آله و سلم براى مشركان مكّه مطرح مى‌فرموده در مياقن قوم نوح كه اوّلين پيامبر اولوالعزم و صاحب شريعت است، روشن‌

[١]. تفسير نورالثقلين، جلد ١، صفحه ٦١٣، حديث ١٣٣.

[٢]. تفسير قرطبى، جلد ٣، صفحه ٢١٣٤.