پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥٦ - برزخ و ويژگىهايش

سخنى است كه او به زبان مى‌گويد» (و اگر باز گردد همان برنامه‌هاى سابق را تكرار مى‌كند) (كَلّا إنَّها كَلِمَةٌ هُوَ قائَلُها).

سپس مى‌افزايد: «و پيش روى آنها برزخى است تا روزى كه مبعوث مى‌شوند» (وَ مِنْ وَرائِهِمْ بِرْخٌ إلى‌ يَوْمِ يُبْعَثُونَ).

آغاز اين آيه اشاره به منزلگاه اوّل يعنى منزلگاه «مرگ»» است، و پايان آن اشاره به منزلگاه دوّم يعنى «برزخ» است.

گرچه بعضى اصرار دارند كه برزخ را در اينجا به معناى حائلى كه در ميان انسان و درجات عالى بهشت قرار دارد تفسير كنند، ولى جمله‌ «إلى‌ يَوْمِ يُبْعَثُونَ» (تا روز رستاخيز) قرينه روشنى است بر اينكه عالم برزخ مرحله‌اى قبل از روز رستاخيز و بعد از مرگ است.

بعضى نيز برزخ را به معناى مانعى براى بازگشت به اين دنيا تفسير كرده‌اند، اين معنا نيز با ذيل آيه كه مى‌گويد اين برزخ تا روز قيامت ادامه دارد سازگار نيست. (دقت كنيد).

به اين ترتيب آيه فوق، به وضوح اشاره به وجود چنين عالمى در ميان دنيا و آخرت مى‌كند.

تعبير به‌ «وَراء» گاه به معناى «پشت سر» و گاه به معناى «پيش رو» است، چرا كه اين واژه از ماده وَرى (بر وزن سعى) به معنى پوشانيدن است، و كسانى كه مثلًا در يك طرف ديوار قرار دارند طرف ديگر كه براى آنها پوشيده نيست «وراء» محسوب مى‌شود، بنابراين انسان در هر سمت ديوار باشد، طرف مقابل «وراء» است. [١]

در روايتى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم كه فرمود: اتَخَوَّفُ عَلَيْكُمْ فى الْبَرْزَخِ: «من از برزخ درباره شما مى‌ترسم».

رواى سؤال كرد: ما الْبَرْزَخُ: «برزخ چيست؟»

فرمود: «أَلْقَبْرُ مُنْذُ حِينَ مَوْتِه إلى‌ يَوْمِ القِيامَة»: «برزخ همان قبر است از آن زمانى كه انسان مى‌ميرد تا روز قيامت». [٢]

و در حديث ديگرى از امام على بن الحسين عليه السلام آمده است: إنَّ ألْقَبْرَ رَوْضَةٌ مِنْ رِياضِ الْجَنَّةِ- أَوْ حُفْرَةٌ

[١]. مفردات راغب ماده ورى.

[٢]. تفسير برهان، جلد ٣، صحفه ١٢٠، حديث ٢ و ١.