١- اين مرد چه كسى بوده؟ و آن قريه (توجه داشته باشيد قريه به معناى روستا نيست، بلكه به معناى مركز اجتماع مردم است خواه شهر باشد يا روستا) در كجا قرار داشته؟ قرآن شرحى درباره آن بيان نكرده است، همين اندازه از لحن آيه استفاده مى‌شود.

او مردى بوده كه با وحى الهى سر و كار داشته يعنى پيامبرى از پيامبران خدا. ولى مفسّران با تكيه بر روايات و تواريخ نام او را معين كرده‌اند: در بسيارى از روايات و كلمات مفسّرين آمده است كه او «عُزَيْر» پيامبر معروف بنى‌اسرائيل بود، در بعضى نيز آمده است كه او «ارْميا» يكى ديگر از پيامبران بنى‌اسرائيل بود، بعضى هم نام او را «خِضْر» و بعضى‌ «إشْعيا» ذكر كرده‌اند. [١]

ولى مسلّم است او هر كه باشد تأثيرى در معنا و محتواى آيه ندارد، و اينكه بعضى احتمال داده‌اند او فرد غير مؤمنى بوده كه در قيامت شك داشته سخن نادرستى است، زيرا آيه به خوبى دلالت بر اين دارد كه وحى بر او نازل مى‌شد.

و آن «قريه»، طبق بسيارى از روايات، «بيت المقدس» بوده و اين ماجرا بعد از ويرانى آن به وسيله «بخت النصر» واقع شد.

٢- آيا اين مرد الهى (هر كه بود) به راستى مرد يا در خواب عميقى فرو رفت؟- ظاهر آيه فوق، اين است كه او به راستى از دنيا رفت، و بار ديگر به فرمان خدا بعد از گذشتن يكصد سال زنده شد، بسيارى از مفسّران نيز بر همين عقيده‌اند، در حالى كه بعضى مايلند كه تعبير به «موت» را در اينجا به معناى خواب عميق شبيه مرگ تفسير كنند، شبيه خواب عميقى كه در بعضى از جانداران امروز ديده مى‌شود كه مثلًا تمام فصل زمستان را به خواب فرو مى‌روند، و به هنگام بهار بيدار مى‌شوند، و به حركت درمى‌آيند، در اين گونه خواب‌ها فعاليت‌هاى حياتى، بسيار كند مى‌شود و انرژى لازم براى آن فوق‌العاده كم مى‌گردد، ولى به هر حال شعله حيات خاموش نمى‌شود.

نويسنده «المنار» و همچنين «مراغى» و نويسنده «اعلام قرآن» اين احتمال را انتخاب كرده‌اند، حتى در اعلام قرآن آمده كه‌ مِأةَ عامٍ‌ لزوماً به معناى يكصد سال نيست؟ بلكه مى‌تواند به معناى يكصد روز يا ساعت باشد!

اين گروه روشنفكران هستند كه قبول امور خارق عادت بر آنها گران است، لذا هرجا به اين گونه امور

[١]. تفسير برهان، نورالثّقلين، مجمع‌البيان، روح‌المعانى، روح‌البيان، فخررازى، و قرطبى ذيل آيه مورد بحث.