طولانى بودن روز قيامت است بسيار بعيد به نظر مى‌رسد، زيرا اين آيه مانند بسيارى ديگر از آيات مربوط به قيامت ناظر به حوادث هولناك آن روز است، و آيات قبل از آن كه سخن از متلاشى شدن كوه‌ها به ميان آورده نيز شاهد بر اين مدعاست.

***

٥٧- يَوْمُ لا يَنْطِقُونَ‌

اين توصيف نيز يك‌بار در سوره مرسلات آمده كه مى‌فرمايد: «اين روزى است كه در آن سخن نمى‌گويند» (هذا يَوْمُ لا يَنْطِقُوْنَ) (مرسلات ٣٤ تا ٣٦).

آيا هول و وحشت عظيم قيامت سبب از كار افتادن زبان آنها مى‌شود، همان‌گونه كه در دنيا نيز گاه زبان انسان بر اثر يك حادثه بسيار عظيم بند مى‌آيد؟!

يا اصولًا سخنى براى گفتن و حجت و عذرى براى بيان كردن ندارند؟! و يا اين‌كه به حكم آيه‌ «الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلَى افْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا ايْديهِمْ وَ تَشْهَدُ ارْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ»: «امروز بر دهان آنها مهر مى‌نهيم و دست‌هايشان با ما سخن مى‌گويند، و پاهايشان به اعمالى كه انجام داده‌اند گواهى مى‌دهند» (يس ٦٥) زبان‌ها به حكم خدا از كار مى‌افتد و اعضاى بدن گواه اعمال انسان مى‌شوند؟

ممكن است هر سه تفسير در معناى آيه جمع باشد، هرچند تفسير سوّم روشن‌تر به نظر مى‌رسد و به هر حال اين امر مانع از آن نيست كه انسان‌ها در بعضى از مواقف قيامت به فرمان خدا سخن بگويند، زيرا قيامت مواقف مختلفى دارد، و مجموع آيات قرآن نشان مى‌دهد كه مجرمان در بعضى از اين مواقف گنگ و لال و بسته دهن مى‌شوند، و به فرمان خدا در بعضى از مواقف به سخن بيايند.

***

٥٨- يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ وَ يُدْعَوْنَ الَى السُّجُودِ فَلا يَسْتَطيعُونَ‌

باز در اين‌جا كه تنها تعبير در نوع خود است، به چهره عبوس ديگرى از آن روز بزرگ برخورد مى‌كنيم مى‌فرمايد: «به خاطر بياوريد روزى را كه ساق‌ها از وحشت برهنه مى‌شود، و (مجرمان) دعوت به سجود مى‌شوند اما قادر بر آن نيستند» (يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ وَ يُدْعَوْنَ الَى السُّجُودِ فَلا يَسْتَطيعُونَ) (قلم ٤٢).