پيام قرآن

جلد ششم

پيشگفتار

منزلگاههاى قيامت

انكار معاد عين گمراهى است

تعبيرات كلّى قرآن درباره رستاخيز

1- قيامت

2- احياء موتى

3- «بعث» (برانگيختن)

4- حَشْر

6- معاد

8- رجوع الى اللَّه

هفتاد نام قيامت در قرآن

1- يَوْمُ الْقِيامَةِ

2- الْيَوْمُ الْاخِرُ

3- يَوْمُ الْحِسابِ

4- يَوْمُ الدِّيْنِ

5- يَوْمُ الْجَمْعِ

6- يَوْمُ الفَصْلِ

7- يَوْمُ الْخُرُوجِ

8- الْيَوْمُ الْمَوْعُودُ

9- يَوْمُ الخُلُود

10- يَوْمُ عَظيمٌ

11- يَوْمُ الْحَسْرَةِ

12- يَوْمُ التَّغابُن (روز آشكار شدن غبنها!)

13- يَوْمُ التَّنادِ (روز صدا زدن يكديگر و يارى خواستن)

15- يَوْمٌ ثَقيلْ (روز سنگين!)

16- يَوْمُ الْازِفَةِ (روز نزديك)

17- يَوْمٌ عَسيْرٌ (روز پر مشقت)

14- يَوْمُ التلاقِ (روز تلاقى)

18- يَوْمٌ اليمٌ (روز دردناك)

19- يَوْمُ الْوَعِيْدِ (روز وعدههاى وحشتناك)

20- الْيَوْمُ الْحَقُ

21- يَوْمٌ مَشْهُودٌ (روزى كه همه آن را مشاهده مىكنند)

22- يَوْمٌ مَعْلُومٌ (روزى كه براى همه معلوم است)

23- يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً (روزى كه چهره درهم كشيده و سخت است)

24- يَوْمُ الْبَعْثِ (روز رستاخيز)

25- يَوْمَ نَطْوِى السَّماءَ كَطَىِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ

26- يَوْمَ تُبَدَّلُ اْلَارْضُ غَيْرَ الْارَضِ وَ السَّمواتُ

27- يَوْمَ تَمُورُ السَّماءُ مَوْراً

28- يَوْمَ تَشَقَّقُ السَّماءُ بِالْغَمامِ

29- يَوْمَ تَشَقَّقُ الْارْضُ عَنْهُمْ سراعاً

30- يَوْمَ تَكُونُ السَّماءُ كَالْمُهْلِ

31- يَوْمَ تَرْجُفُ اْلأَرْضُ وَ الْجِبالُ

32- يَوْمَ يَسْمَعُوْنَ الصِّيْحَةَ بِالْحَقِ

33- يَوْمَهُمُ الَّذى فيهِ يُصْعَقُونَ

34- يَوْمَ يُنْفَخُ فى الصُّورِ

35- يَوْمٌ كانَ مِقْدارُهُ خَمُسِيْنَ الْفَ سَنَةٍ

36- يَوْمَ يَكُونُ النّاسُ كَالْفَراشِ الْمَبْثُوتِ

37- يَوْمَ تُبْلَى السَّرائرُ

38- يَوْمَ هُمْ بارِزُونَ

39- يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْأُ ما قَدَّمَتْ يَداهُ

40- يَوْمَ نَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلْتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً وَ ما عَمِلْتْ مِنْ سُوءٍ

43- يَوَمَ يَتَذَّكَّرُ الانْسانُ ما سَعى

44- يَوْمَ تَأْتى كُلُّ نَفْسٍ تُجادِلُ عَنْ نَفْسِها

45- يَوْمَ يَقُومُ النّاسُ لِرَبِّ الْعالَمينَ

41- يَوْماً تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَ الْابْصارُ

42- يَوْمَ تَشْخَصُ فِيهِ الْابْصارُ

46- يَوْمَ يَقُومُ الْاشْهادُ

47- يَوْمَ يَقُومُ الرُّوْحُ وَ الْمَلائِكَةُ صَفّاً

48- يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُوْنَ

49- يَوْمٌ لا بَيْعٌ فيهِ وَ لا خِلالُ

50- يَوْمَ لا تَجْزى نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً

51- يَوْمَ لا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئاً

52- يَوْمَ لا يَجْزى والِدٌ عَنْ وَلَدِهِ

53- يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ

54- يَوْماً كانَ شَرُّهُ مُسْتَطيراً

55- يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْأُ مِنْ اخِيهِ

56- يَوْماً يَجْعَلُ الْوِلْدانَ شِيْباً

57- يَوْمُ لا يَنْطِقُونَ

58- يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ وَ يُدْعَوْنَ الَى السُّجُودِ فَلا يَسْتَطيعُونَ

59- يَوْمَ لا يَنْفَعُ الظّالِمينَ مَعْذِرَتُهُمْ

60- يَوْمَ يَعَضُّ الظّالِمُ عَلَى يَدَيْهِ

61- يَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِيْنَ كَفَرُوا عَلَى النّارِ

62- يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فى النّارِ

63- يَوْمَ يُدَعُّوْنَ الى نارِجَهَنَّمَ دَعّاً

64- يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرى

65- يَوْمٌ مَرَ دَّلَهُ مِنَ اللَّهِ

67- يَوْمَ يُسْحَبُونَ فى النّارِ عَلى وُجُوهِهِمْ

66- يَوْمَ يَدْعُ الدّاعِ الى شَىءٍ نُكُرٍ

68- يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلأتِ

69- يَوْمَ يَقُوْلُ الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ

70- يَوْمٌ لا رَيْبَ فِيْهِ

نتيجه بحث

دلايل معاد

1- امكان معاد و منطق مخالفان

مگر خاك دوباره انسان مىشود؟!

آدم عاقل چنين حرفى نمىزند!

اينها همه افسانه است!

فقط يكبار حيات يكبار مرگ!

نتيجه بحث

دلايل امكان معاد

1- آفرينش نخستين

چه كسى استخوان پوسيده را زنده مىكند؟!

آن روز كه انسان آفريده شد

2- قدرت مطلقه خداوند

همه چيز براى او آسان است

نتيجه بحث

3- آيات احياى ارض

زنده شدن زمينهاى مرده را ديديد، رستاخيز همينگونه است؟!

پاسخ به يك سئوال

4- تطّورات جنين

اگر در قيامت شك داريد جنين را ببينيد!

نتيجه بحث

5- رستاخيز در جهان انرژىها

تجديد حيات انرژىهاى در پيش چشم ما!

نمونههاى عينى و تاريخى معاد

1- ماجراى حيات عُزير بعد از مرگ

2- ابراهيم و مسأله معاد

3- داستان اصحاب كهف

توضيحات

1- خلاصه اين ماجرا

2- داستان اصحاب كهف در كتب تاريخى

3- محل غار اصحاب كهف

4- داستان اصحاب كهف از نظر علم روز

5- ماجراى فرار بنىاسرائيل

6- داستان مقتول بنىاسرائيل

دلائل وقوع معاد

معاد در اعماق جان

1- برهان فطرت

2- اگر رستاخيز فطرى نيست چرا اين عقيده در طول تاريخ از انسانها جدا نشده؟

3- آيا باور كردنى است كه در درون جان ما، دادگاه كوچكى باشد ولى در اين عالم بزرگ محكمه عدل نباشد؟

2- برهان حكمت

بدون معاد زندگى نامفهوم است

كدام عاقل زندگى چند روزه دنيا را هدف آفرينش مىشمارد؟

3- برهان عدالت

اگر قيامتى نباشد عدالت نخواهد بود

عدل قانون عمومى آفرينش

4- برهان هدف و حركت

مسير همه به سوى خداست

نقطه نهايى حركتها

5- برهان رحمت

6- برهان وحدت

اين اختلافات كى پايان مىگيرد؟

7- برهان بقاءِ رُوح

استقلال ارواح

عذاب آلفرعون در برزخ

قبض ارواح!

توضيحات

1- بقاى روح

2- آيا روح مستقل است؟

نقطههاى تاريك اين استدلال

3- دلائل مادىها بر عدم استقلال روح

دلائل طرفداران استقلال روح

الف- خاصيت واقع نمائى (آگاهى از جهان برون)

ب- وحدت شخصيت

* پرهيز از يك اشتباه

ج- عدل انطباق بزرگ و كوچك

د- پديدههاى روحى با كيفيات مادى هماهنگ نيستند

5- آيا روح مجرد است؟

معاد جسمانى

گروه اوّل

1- چگونه استخوانهاى پوسيده زنده مىشود؟

گروه دوّم

2- چگونه از قبرها بپا مىخيرند؟

گروه سوّم

3- بار ديگر از خاك محشور مىشويد

4- معاد همچون زنده شدن زمينهاى مرده است

گروه چهارم

گروه پنجم

گروه ششم

5- آيا ممكن است بار ديگر از خاك برخيزيم؟

6- نعمتهاى مادى بهشت دليل بر معاد جسمانى است

گروه هفتم

7- كيفرهاى مادى دوزخ دليل ديگرى است

گروه هشتم

8- سخن گفتن اعضاى بدن دليل زنده ديگرى است

گروه نهم

شبهات منكران معاد جسمانى

1- مشكل «اعاده معدوم»

2- شبهه آكل و مأكول

پاسخ نهايى شبهه آكل و مأكول

4- آيا كره زمين براى معاد همگان كافى است؟

5- چگونه جسم فانى با حيات باقى سازگار است؟

6- جمع ميان معاد روحانى و جسمانى چگونه ممكن است؟

7- كدام جسم باز مىگردد؟

معاد در فرهنگ اقوام پيشين

عقيده به معاد در دورانهاى مختلف

1- معاد در ميان اقوام قبل از تاريخ

2- ايمان به معاد در ميان اقوام بعد از تاريخ

3- عقيده به معاد در كتب يهود

4- رستاخيز در اناجيل

نتيجه بحث

ايمان به معاد و تربيت

ايمان به معاد انگيزه اعمال صالح

ايمان به معاد و استقامت

انكار معاد سبب انواع آلودگىهاست

ايمان به معاد و حقبينى

نتيجه بحث

توضيحات

1- اثرات فوقالعاده مثبت ايمان به رستاخيز

2- اثر تربيتى معاد در روايات اسلامى

3- ايمان به معاد و آرامش جان

دروازه عالم بقاءِ

1- مرگ دروازه عالم بقاء

1- مرگ يك قانون عمومى است

2- حقيقت مرگ

3- فرشتگان قبض ارواح

4 و 5- حال مؤمنان و ظالمان در لحظه مرگ

6- دليل ترس از مرگ

7- فلسفه مرگ و حيات

8 و 9- مقدمات و سكرات مرگ

10- تمنّاى بازگشت و جبران!

نتيجه بحث

توضيحات

1- مرگ دريچهاى به عالم بقا

2- چرا از مرگ بترسيم؟!

3- مرگ در روايات اسلامى

2- برزخ

برزخ و ويژگىهايش

توضيحات

1- برزخ در روايات اسلامى

2- برزخ در ترازوهاى عقل و احساس

3- دورنمائى از عالم برزخ

4- ويژگىهاى عالم برزخ

5- آيا برزخ جنبه همگانى دارد؟

6- فلسفه برزخ

پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥٥ - برزخ و ويژگىهايش

و مى‌دانند) كه نه ترسى بر آنهاست و نه غمى خواهند داشت.

٣- و به آنها كه در راه خدا كشته مى‌شوند مرده مگوييد، بلكه آنها زندگانند ولى شما نمى‌فهميد.

٤- عذاب آنها آتش است كه هر صبح و شام بر آن عرضه مى‌شوند و روزى كه قيامت برپا مى‌شود دستور مى‌دهد آل‌فرعون را در سخت‌ترين عذاب‌ها وارد كنيد- به خاطر بياور هنگامى را كه در آتش دوزخ با هم محاجّه مى‌كنند، ضعفاء به مستكبران مى‌گويند:

ما پيرو شما بوديم آيا (امروز) سهمى از آتش به جاى ما پذيرا مى‌شويد؟!

٥- (آرى سرانجام) همگى به خاطر گناهانشان غرق شدند و در آتش دوزخ وارد شدند و جز خدا ياورانى براى خود نيافتند!

٦- (سرانجام او را شهيد كردند و) به او گفته شد وارد بهشت شو گفت: اى كاش قوم من مى‌دانستند- كه پروردگارم مرا آمرزيده و از گرامى داشتگان قرار داده است.

٧- و روزى كه قيامت برپا شود گنهكاران سوگند ياد مى‌كنند كه جز ساعتى (در عالم برزخ) درنگ نكردند! اينچنين آنها از درك حقيقت محروم مى‌شدند.

٨- آنها مى‌گويند پرورگار! ما را دوبار ميراندى و دوبار زنده كردى اكنون به گناهان خود معترفيم، آيا راهى براى خارج شدن (از دوزخ) وجود دارد!؟

***

تفسير و جمع‌بندى‌

برزخ و ويژگى‌هايش‌

نخستين آيه، بحث را از چگونگى وضع كفّار و ظالمان و مجرمان آغاز كرده مى‌فرمايد: آنها همچنان به راه نادرست خويش ادامه مى‌دهند «تا زمانى كه مرگ يكى از آنان فرا رسد، در اين حال مى‌گويد: پرورگارا! مرا برگردانيد شايد عمل صالحى انجام دهم در آنچه ترك كردم» (و گذشته تاريك خودم را جبران نمايم) (حَتى‌ إذاجَاءَ احَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ إِرجِعُونِ- لَعَلِّى أَعْمَلُ صالِحاً فيما تَرَكْتُ).

اما به زودى با جواب منفى آميخته با دليل و برهان روبرو مى‌شود، به او مى‌گويند: «چنين نيست، اين‌