ولى با توجّه به اين تعبير (يا شبيه آن) در آيات ديگر قرآن به خوبى استفاده مى‌شود كه اين تعبيرات اشاره به روز قيامت است، چنانكه در آيه ٢٠ عنكبوت مى‌خوانيم: قُلْ سيرُوا فى الأَرْضِ فَانظُرُوا كَيْفَ بَدَءَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّه يُنْشِى‌ءُ النَّشْأَةَ الآخِرَةَ: «بگو در زمين سير كنيد و ببينيد خداوند چگونه آفرينش را آغاز كرده، سپس خداوند آفرينش آخرت را ايجاد مى‌كند.» و در آيه ٦٢ واقعه مى‌خوانيم: وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الأُوْلى‌ فَلَوْلا تَذَكَّرُونَ: «شما نشأه اوّل را دانستيد پس چگونه متذكّر نمى‌شويد» (كه عالم ديگرى در كار است؟).

***

در چهارمين آيه در جمله‌هاى كوتاه و گويايى، همين حقيقت را به شكل ديگر بازگو كرده، مى‌فرمايد:

«مرگ بر اين انسان! چقدر كافر و ناسپاس است؟!- خداوند او را از چه چيز آفريده؟- از نطفه ناچيز (آرى او را آفريد) و موزون ساخت- و راه را براى او آسان نمود- بعد او را مى‌ميراند و در قبر پنهان مى‌كند- سپس هر زمان بخواهد او را زنده مى‌كند» (قُتِلَ الْأَنْسانُ ما اكْفَرَهُ* مِنْ اىِّ شَى‌ءٍ خَلَقَهُ* من نُطْفَةٍ خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُ* ثُمَّ السَّبيلَ يَسَّرَهُ* ثُمَّ اماتَهُ فَاقْبَرَهُ* ثُمَّ اذا شاءَ انْشَرَهُ).

در اين آيات نيز نخست به آفرينش انسان از نطفه و مراتب تكامل جنين به صورت سربسته اشاره مى‌كند، و بعد مسأله مرگ و سپس حيات پس از مرگ را عنوان مى‌نمايد، يكى از روابط منطقى ميان اينها همان است كه از يكى بر ديگرى مى‌توان استدلال كرد.

در اين‌جا چند نكته جلب توجه مى‌كند.

١- جمله‌ «خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُ» (او را آفريد و تقدير و اندازه‌گيرى نمود) تعبير بسيار پرمعنايى است كه تمام تطورات انسان در دوران جنينى در آن، جاى دارد، اندازه‌گيرى در اصل وجود او، در اعضا پيكرش، در اجزاء تركيبيش، در نيازهاى گوناگونش و در فاصله‌هاى مختلف زمانى كه بايد دوران‌هاى تكاملش را در آن طى كند، تمام اينها را خدا اندازه‌گيرى كرده و نظام بخشيده و موزون ساخته است.

بنابراين جمله «خلقه» اشاره به مرحله نخستين پيدايش انسان از نطفه است. و جمله «فقدّره» اشاره به تمام مراحلى است كه بعداً پيدا مى‌شود.

٢- جمله‌ «ثُمَّ السَّبِيْلَ يَسَّرَهُ» (سپس راه را براى او آسان و هموار ساخت) نيز جمله‌اى است بسيار