پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٢ - ٢٣- يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً (روزى كه چهره درهم كشيده و سخت است)

است، و هيچ‌كس حتى انبياء مرسلين و ملائكه مقربين از آن آگاهى ندارند، ولى نزد خداوند ثابت و قطعى و از هر نظر معلوم است.

٢- «علم اجمالى» يعنى آگاهى بر اين‌كه همه ما ما چنين روزى را در پيش داريم، و از آن‌جا كه اين آگاهى- به طورى كه در بحث‌هاى آينده به خواست خدا مى‌آيد- از اعماق فطرت ما مى‌جوشد، به علاوه دلائل متعددى از طريق عقل و خرد براى آن وجود دارد كه عالم و عامى هر كدام مى‌توانند اجمالى به آن دست يابند، و اضافه بر اين تمام انبياء و پيامبران الهى از آن خبر دادند، آن روز روز معلوم، قطعى، و مسلم است، هرچند تاريخ دقيق آن را ندانند.

درست مانند اين‌كه همه ما به طور قطع مى‌دانيم سرانجام مى‌ميريم، و از دنيا مى‌رويم هرچند هيچ‌كس تاريخ پايان عمر خود را نمى‌داند.

غالب مفسّران معناى اوّل را برگزيده‌اند ولى بعضى بيشتر، روى معناى دوّم تكيه مى‌كنند، و كلمه «قُل» را دليل بر عمومى بودن اين علم مى‌شمرند، چرا كه مفهومش اين است به همگان اين مطلب را ابلاغ كن. [١]

ولى جمع هر دو تفسير در مفهوم آيه نيز كاملًا ممكن است.

ضمناً پيامى كه اين تعبير (يَوْمٌ مَعْلُومٌ) به ما مى‌دهد اين است كه در برخورد با آن جدّى باشيم و خود را براى ملاقات آن روز آماده كنيم، و يقين بدانيم كه قيامت با تمام آثار و پيامدهايش به هر حال خواهد آمد، و اين علم و يقين اثر تربيتى فوق‌العاده‌اى دارد.

٢٣- يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً (روزى كه چهره درهم كشيده و سخت است)

اين نام نيز فقط يك‌بار در قرآن مجيد به چشم مى‌خورد در سوره انسان (هل اتى) آيه ١٠ از زبان «ابرار» (نيكان) [٢] نقل مى‌كند كه آنها مى‌گويند: انّا نَخافٌ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَريراً: «ما از پروردگارمان خائفيم از آن روز كه عبوس و سخت است».

[١]. تفسير فخررازى، جلد ٢٩، صفحه ١٧٢.

[٢]. مى‌دانيم شأن نزول اين سوره درباره حضرت على و فاطمه و حسن و حسين (سلام اللَّه عليهم اجمعين) مى‌باشد كه درصف اوّل «ابرار» و نيكان قرار دارند.