ناگفته پيداست كه «عبوس» از صفات انسان است، و به كسى گفته مى‌شود كه قيافه‌اش را درهم كشيده و كاملًا ناخشنود است، و توصيف آن روز به «عبوس» كنايه زنده‌اى از وضع وحشتناك آن روز است، يعنى آن‌قدر حوادث آن سخت و ناراحت كننده است كه نه تنها انسان‌ها در آن روز عبوس‌اند، بلكه گويى خود آن روز نيز قيافه‌اش را سخت درهم كشيده و ناراحت است!

«قَمْطَرِيْر» به گفته بسيارى از مفسّران به معناى «سخت و شديد» يا انسان ترش روى و عبوس است، بنابراين مفهوم آن نزديك به مفهوم عبوس است، اين واژه از ماده‌ «قطر» (بر وزن قفل) گرفته شده و ميم زائده است، و به قولى از ماده‌ «قَمْطَر» (بر وزن خنجر) گرفته شده.

به هر حال تعبير فوق نشان مى‌دهد كه حوادث آن روز به قدرى سخت و شديد و دشوار و دردناك است كه آثار آن از درون جان انسان‌ها به قيافه‌ها منتقل مى‌شود، و وحشت و اضطراب سرتاپاى همگان را فرا مى‌گيرد، چون كسى از پايان كار خود خبردار نيست، و همگى در انتظار حساب و در انتظار لطف خدا هستند.

بعضى از مفسران گفته‌اند: سُبْحانَ اللَّهِ ما اشدَّ اسْمُهُ وَ هُوَ مِنْ اسْمِهِ اشَدُّ، «سبحان اللَّه! روز قيامت چه نام شديد و سختى دارد (عبوساً قمطريرا) و از آن شديدتر خود آن روز است»!

***

٢٤- يَوْمُ الْبَعْثِ (روز رستاخيز)

اين تعبير دوبار در قرآن مجيد آن هم در يك آيه (آيه ٥٦ سوره روم) آمده است: وَ قالَ الَّذِيْنَ اوتُوا الْعِلْمَ وَ الْايْمانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فى كِتابِ اللَّهِ الى‌ يَوْمِ الْبَعْثِ فَهذا يَوْمُ الْبَعْثِ وَ لكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ: «كسانى كه علم و ايمان به آنان داده شده، در قيامت به مجرمان مى‌گويند: شما به اذن خدا تا روز بعث (در عالم برزخ) درنگ كرديد، و هم اكنون روز بعث (برانگيخته شدن مردگان) است، ولى شما نمى‌دانستيد».

البتّه تعبير از زنده شدن مردگان به «بعث» (و افعال مشتق از آن) در آيات قرآن بسيار فراوان و گسترده است كه قبلًا اشاره شد، و همه بيانگر اين حقيقت است كه آن روز روز حيات عمومى بعد از مرگ است، و چون قبلًا به قدر كافى در اين زمينه بحث شد خود را از توضيح بيشتر بى‌نياز مى‌بينيم.

***