جمله‌ «لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ» اشاره به اين است كه خداوند اين صحنه‌هاى شگفت‌انگيز را در اين جهان به شما نشان مى‌دهد كه از يكسو به ذات پاكش پى بريد، و از سوى ديگر به معاد و رستاخيز جهان ديگر.

قابل توجه اين‌كه در روايتى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم مى‌خوانيم: «ثُمَّ يُرْسِلُ اللَّهُ مَطَراً كَانَّهُ الطَّلُّ فَتَنْبُتُ مِنْهُ اجْسادُ النّاسِ، ثُمَّ يُقالُ: يا ايُّهَا النّاسُ هَلُمُّوا الى‌ رَبِّكُمْ، وَ قِفُوْهُمْ انَّهُمْ مَسْئُولُوْنَ‌؛ سپس خداوند بارانى مى‌فرستد همچون باران‌هاى ريز، و به وسيله آن اجساد مردم مى‌رويد! سپس گفته مى‌شود: اى مردم! بياييد به سوى پروردگارتان، و آنها را متوقف سازيد كه آنها در برابر اعمالشان مسئولند». [١]

از كلمات بعضى از مفسّران استفاده مى‌شود كه آن باران يك باران ساده نيست، بلكه شباهت به آن نطفه دارد كه انسان از آن متولد مى‌شود! اين باران چهل روز ادامه مى‌يابد، و تأثير عجيبى روى اجزاى بى‌جان انسان‌ها مى‌گذارد و حيات را در آن مى‌دمد. [٢]

***

پاسخ به يك سئوال‌

قرآن مجيد در آيات فوق با بهره‌گيرى از يك مثال روشن حسى پاسخ محكمى به منكران معاد داده است، و به اصطلاح «شاهد» را دليل «غائب» گرفته، و «امروز» را گواه «فردا».

چرا كه هر سال لااقل يكبار و گاه دو يا چند بار در زمين‌هاى مرده بر اثر ريزش باران رحمت الهى زنده مى‌شوند و حيات نوين پيدا مى‌كنند، بلكه مى‌توان گفت اين معنا همه روزه در جهان واقع مى‌شود، هر روز گياه تازه‌اى از زمين مرده مى‌رويد، و هر روز صحنه معاد در برابر چشم انسان ظاهر مى‌گردد.

اكنون اين سئوال پيش مى‌آيد كه دانشمندان امروز در اين مسأله اتفاق نظر دارند كه تمام آزمايش‌ها نشان مى‌دهد كه موجودات زنده فقط از موجودات زنده متولد مى‌شوند، و تا بذر و دانه گياهى در زمينى نباشد نزول باران اثرى نخواهد داشت.

وانگهى بذرهاى گياهان مركب از دو قسمتند يك بخش كه قسمت عمده آن را تشكيل مى‌دهد مواد غذايى است، و قسمت ديگر كه بخش كوچكى است يك سلول زنده است كه با فراهم شدن شرايط پرورش (مخصوصاً آب) از آن مواد غذايى موجود در دانه، و سپس از مواد غذائى موجود در زمين، بهره‌

[١]. تفسير قرطبى، جلد ٤، صفحه ٢٦٦٧.

[٢]. تفسير قرطبى، جلد ٤، صفحه ٢٦٦٧.