در نخستين آيه از ريشه اصلى حيات يعنى دانه‌هاى حياتبخش باران شروع كرده، مى‌فرمايد: «ما از آسمان آب با بركتى نازل كرديم، و به وسيله آن باغ‌ها و دانه‌هايى را كه درو مى‌كنند رويانديم»: (وَ نَزَّلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً مُبارَكاً فَانْبَتْنا بِهِ جَنّاتٍ وَ حَبَّ الحَصيدِ).

به اين ترتيب به تمام باغ‌هاى ميوه، و مزارع حبوبات، و دانه‌هاى غذايى، اشاره مى‌كند. [١]

سپس قرآن از ميان تمام آنها انگشت روى نخل‌هاى سر به آسمان كشيده و پربار كه نمونه اتم و اكمل آن است گذارده، مى‌افزايد: «و همچنين نخل‌هاى بلند قامت كه ميوه‌هاى متراكم دارند رويانديم»: (وَ النَّخْلَ باسِقاتٍ لَها طَلْعٌ نَضيْدٌ). [٢]

جالب اين‌كه از يكسو اشاره به نخل‌هاى بلند قامت كرده كه از همان زمين مرده و دانه ناچيز به طرزى شگفت‌انگيز و باورنكردنى پرورش مى‌يابند.

و از سوى ديگر به ميوه‌هاى متراكمى كه بر فراز آسمان با خود حمل مى‌كنند، ميوه‌هايى شيرين «حياتبخش» و مغذى، و داراى انواع مواد حياتى و مورد نياز جسم انسان. [٣]

و سرانجام چنين نتيجه مى‌گيرد كه «هدف اين بوده است كه روزى به بندگان ببخشيم» (رِزْقاً لِلْعِبادِ).

و به وسيله آن (باران) زمين مرده را زنده كرديم» (وَ احْيَيْنا بِهِ بَلْدَةً مَيْتاً). [٤]

«زنده شدن مردگان نيز همين گونه است» (كَذلِكَ الْخُرُوجُ).

اين آيه با صراحت بازگو كننده اين حقيقت است كه خروج انسان‌ها در قيامت از همان اصولى مايه مى‌گيرد كه خروج گياهان و گل‌ها و دانه‌هاى غذايى و درختان با ميوه‌هاى رنگارنگشان، همان چيزى كه هر سال آن را با چشم خود تماشا مى‌كنيم، منتها چون به آن خو گرفته‌ايم، آن را مسأله ساده‌اى مى‌پنداريم، و چون رستاخيز انسان‌ها را با چشم نديده‌ايم گروهى آن را پيچيده و گاه محال مى‌پندارند در حالى كه قوانين حاكم بر هر دو يكى است.

***

[١]. توجه داشته باشيد «حب الحصيد» به معناى دانه‌هاى قابل درو كردن است (حصيد» به معناى «محصود» يعنى درو شدن است).

[٢]. «باسقات» جمع «باسق» به معناى مرتفع و بلند است.

[٣]. «طلع» به ميوه درخت خرما در آغاز ظهور گفته مى‌شود، «نضيد» به معناى متراكم است، جالب اين‌كه درختان بلند به ندرت ميوه‌هاى خوشه‌اى دارند، در حالى كه خوشه‌هاى بزرگ و سنگين درخت نخل كاملًا اعجاب‌انگيز است.

[٤]. با اين‌كه «بلدة» مؤنث است صفت آن يعنى «ميتا» مذكر آورده شده، به خاطر اين‌كه «بلده» در اين‌جا به معناى «مكان» است.