در اين سه موقع كسى به فكر كسى نيست، نه دوست صميمى، نه يار مهربان، نه افراد نزديك، نه علاقه‌مندان مخلص، نه فرزندان، و نه پدر و نه مادر، و اين همان است كه خداوند متعال مى‌فرمايد: لِكلِّ امْرِىٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيْهِ‌ «آن روز هر كدام از آنها به خود مشغول است». [١]

***

٥٦- يَوْماً يَجْعَلُ الْوِلْدانَ شِيْباً

اين توصيف كه در يك مورد در قرآن مجيد آمده ترسيم ديگرى از حوادث وحشتناك آن روز بزرگ است، روى سخن را به كفار و مشركان كرده و مى‌گويد: «هرگاه كافر شويد (و بر كفر خود باقى بمانيد) چگونه از عذاب الهى خود را بركنار مى‌داريد، در آن روزى كه كودكان را پير مى‌كند»! (فَكَيْفَ تَتَّقُونَ انْ كَفُرْتُمْ يَوْماً يَجْعَلُ الْوِلْدانَ شِيباً) (مزمل ١٧) [٢] [٣]

اين گوياترين و زنده‌ترين تعبيرى است كه مى‌تواند از حوادث هولناك آن روز پرده بردارد، در حقيقت همان گونه كه اين حوادث بر جهان طبيعت بر كوه‌ها و صحراها اثر مى‌گذارد و آنها را از هم متلاشى مى‌كند، بر اين انسان خاكى نيز چنان اضطراب و وحشتى حاكم مى‌سازد كه اطفال را پير مى‌كند.

بعضى از مفسّران اين تعبير را بر همان معناى حقيقيش حمل كرده‌اند كه به راستى آثار پيرى حتى در كودكانى كه وارد عرصه محشر مى‌شوند آشكار مى‌شود، در حالى كه كودكى با پيرى فاصله زياد زمانى دارد، شواهدى نيز براى اين نقل كرده‌اند، در همين دنيا افرادى را مى‌بينيم كه بر اثر سنگينى حادثه ناگهان طى چند روز، و حتى طى چند ساعت موهاى سياهشان سفيد مى‌شود، اگر حوادث اين جهان بتواند چنين اثرى در انسان بگذارد حوادث محشر كه از آن بسيار شديدتر و سخت‌تر است قطعاً مى‌تواند چنين تأثيرى بگذارد.

ولى جمعى آيه را حمل برمعناى كنايى آن كرده‌اند، زيرا اين كنايه‌اى است رايج در زبان عربى و غير آن كه براى بيان عظمت يك حادثه مى‌گويند «اين جريان مرا پير كرد»!

هر دو تفسير براى آيه ممكن است، اما اين احتمال كه بعضى گفته‌اند پير شدن كودكان به خاطر

[١]. تفسير برهان، جلد ٤، صفحه ٤٢٩، حديث ١.

[٢]. «يوماً» به عقيده جمعى از مفسّران در آيه فوق ظرف است براى‌ «تتقون» ولى اين احتمال نيز داده شده كه «مفعول به» براى همين فعل باشد، و در اين صورت واژه عذاب را در تقدير گرفته‌اند، بنابراين آيه در تقدير چنين مى‌شود: فَكَيْفَ تَتَّقُوْنَ انْ كَفَرْتُمْ عَذابَ يَوْمٍ يَجْعَلُ الْوِلْدانَ شِيباً.

[٣]. «شيب» (بر وزن سيب) جمع «أشْيَبْ» به معناى پير است و از ماده شيب (بر وزن عيب) به معناى سفيد شدن مو گرفته شده.