حكمى مى‌خواهى بكن تو تنها در اين زندگى دنيا مى‌توانى فرمان دهى- ولى ما به پروردگارمان ايمان آورده‌ايم تا گناهان ما و آنچه را از سحر بر ما تحميل كردى ببخشد، و خدا بهتر و باقى‌تر است» (فَاقْضِ ما انْتَ قاضٍ انَّما تَقْضى هذِهِ الْحَياةَ الدُّنْيا انّا آمَنّا بِرَبِّنا لِيَغْفِرَ لَنا خَطايانا وَ ما اكْرَهْتَنا عَلَيْهِ مِنَ السِّحْرِ وَ اللَّهُ خَيْرٌ وَ ابْقَى‌).

در اينجا ايمان به قيامت و ناچيز شمردن زندگى دنيا سبب شد كه ساحران فرعونى بزرگترين ايثار و فداكارى و گذشت را از خود نشان دهند، تمام جوائز فرعونى و منافع مادى را زير پا بگذارند و به استقبال مرگى فوق‌العاده دردناك و آميخته با انواع شكنجه‌ها بروند، و با صراحت و شهامت و در برابر تهديدهاى آن طاغوت جبّار بايستند، و شهد شهادت با شجاعت بنوشند.

آرى هنگامى كه جرقّه‌هاى ايمان به معاد به اعماق جان مى‌رسد، آن را چنان شعله‌ور مى‌سازد كه ديگر هيچ تهديدى در برابر آن كارگر نيست، و هر چيز جز خدا و لقاى آخرت و نعيم جاودانش در نظر انسان بى‌ارزش و ناچيز است.

همين ايمان نيرومند و شعله‌ور سبب شد كه ساحران مادّى زبون و چاپلوس ديروز، به انسان‌هاى قوى و شجاع و پر استقامت امروز مبدل شوند. [١]

تعبير به‌ «الْحَياةَ الدُّنْيا» (زندگى پست اين جهان) اشاره جالبى است به ايمان آنها به زندگى جاويدان و والاى سراى ديگر. آيات بعد از اين آيه نيز با صراحت بيشترى ايمان آنها را به سراى آخرت و دادگاه عدل الهى و بهشت و دوزخ و درجات مختلف بهشتيان و انواع نعمت‌هاى بهشتى و جاودانگى آن روشن مى‌سازد.

***

انكار معاد سبب انواع آلودگى‌هاست‌

در پنج آيه گذشته آثار مثبت ايمان به معاد و زندگى پس از مرگ در جهات مختلف، و در جنبه‌هاى گوناگون، بيان شد، از آيه ششم به بعد آثار منفى عدم ايمان به معاد مشخص شده است.

[١]. در تفسير جمله‌ «وَ الَّذى فَطَرَنا» دو احتمال ذكر شده: نخست اينكه جمله به معناى قسم است. همان گونه كه در تفسير بالا ذكر كرده‌ايم، دوّم اينكه جلمه به صورت عطف بر جمله قبل است، در اين صورت معنا چنين مى‌شود: «ما تو را هرگز بر دلائل روشنى كه به ما رسيده و بر خداوندى كه ما را آفريده مقدم نخواهيم داشت» ولى معناى اوّل لطيفه به نظر مى‌رسد به خصوص اينكه آنها در چند آيه قبل قسم به عزّت فرعون مى‌خورند، و در اينجا سوگند به آفريدگار همه انسان‌ها!