پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٦ - انكار معاد سبب انواع آلودگىهاست

ممكن است به معناى يقين باشد يا به معناى گمان، مطابق معناى دوم هدف تأكيد بر اين واقعيت است كه روز جزا چنان پراهميت و بزرگ است كه حتّى اگر كسى گمان به آن داشته باشد و احتمال آن را بدهد بايد از انجام كارهاى خلاف خوددارى كند، تا چه رسد به اينكه يقين داشته باشد.

ولى بسيارى از مفسّران معناى اوّل را برگزيده‌اند، همان‌گونه كه در بعضى از آيات گذشته (آيه ٢٤٩ بقره) نيز گفته شد، و در روايات اسلامى نيز بر همين معنا تأكيد شده است. [١] به هر حال خواه ظن را به معناى يقين، تفسير كنيم يا به معناى گمان، در هر صورت آيه دليل بر اين است كه ايمان به قيامت اثر بازدارنده مهمّى در ترك ظلم و غصب حقوق مردم و امثال آن دارد.

هرگاه كسى به طور قطع بداند و يا حتّى احتمال دهد كه دادگاه عظيمى در پيش دارد كه «مثقال ذرّةٍ» كار نيك و بد در آن مورد محاسبه قرار مى‌گيرد و به آن پاداش مناسب داده مى‌شود، و هيچ راه بازگشت و جبرانى در كار نيست، مسلّماً مراقب اعمال خويش در اين جهان خواهد بود، و همين ايمان و باور او را تربيت خواهد كرد.

البته هدف اين نيست كسانى كه كم فروشى مى‌كنند يا مرتكب گناه ديگرى مى‌شوند الزاماً ايمان به معاد ندارند و كافرند، بلكه منظور اين است يا ايمانشان بسيار ضعيف است و يا گرفتار غفلتند، وگرنه چگونه ممكن است انسانى ايمان به چنان روز داشته باشد و گرفتار غفلت نيز بشود و اين چنين غرق گناه گردد.

اگر ايمان به معاد داشتند مرتكب اين گناهان نمى‌شدند.

در هشتمين آيه سخن از كسانى است كه هنگام صدور فرمان جهاد براى تعلل ورزيدن از شركت در اين فريضه بزرگ الهى، خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم مى‌آمدند، و عذرها و بهانه‌هايى عنوان مى‌كردند تا پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم را در محذور اخلاقى قرار داده، و از آن حضرت اجازه عدم شركت در ميدان جهاد را بگيرند، و به اين ترتيب از زير بار اين فريضه مهم شانه خالى كنند، بى‌آنكه ظاهراً مرتكب خلافى شده‌

[١]. در يكى از اين احاديث از اميرمؤمنان عليع مى‌خوانيم: الظَّنُّ ظَنّانِ: ظَنُّ شَك وَ ظَنُّ يقَينٍ، فَما كانَ مِن امْرِ الْمَعادِ من الظَّنِّ، فَهُوَظَنُّ يَقينٍ و ما كانَ مِن امْرِ الدُّنْيا فَهُوَ عَلى‌ الشَّكّ: «ظن بر دو گونه است: ظن شك و ظن يقين، آنچه در قرآن درباره معاد آمده است ظن يقين است، و آنچه در مورد دنيا آمده ظن شك است» (نورالثقلين، جلد ٥، صفحه ٥٢٨، حديث ٦) همان گونه كه در عبارت راغب نيز آمده از نظر لغت واژه ظن در هر دو معنا به كار مى‌رود.