يا أَهْلَ القَليبِ هَلْ وَجَدْتُمْ ما وَعَدَ رَبُكُمْ حَقّاً؟ فَإنى وَجَدْتُ ما وَعَدَنى رَبِّى حَقّاً؟ قالُوا: يا رَسُولَ اللَّه! هَلْ يَسْمَعُونَ؟ قالَ ما أَنْتُمْ بَأَسْمَعَ لِما أَقُوْلُ مِنْهُمْ وَلكِنَّ الْيَوْمَ لا يُجِيبُونَ!

«اى اهل چاه! آيا آنچه را كه پروردگارتان به شما وعده داده بود حق يافتيد؟ من كه وعده پروردگارم را (در مورد پيروزى) حق يافتم!

گروهى عرض كردند: اى رسول خدا! آيا آنها مى‌شنوند؟، فرمود: شما نسبت به آنچه من مى‌گويم از آنها شنواتر نيستيد، ولى آنها امروز پاسخ نمى‌دهند!. [١]

همين مضمون با تعبيرات ديگر در روايت متعدد ديگر آمده است: از جمله در يك حديث مى‌خوانيم: پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم گروهى از مشركان را به نام خطاب كرد و گفت: يا ابا جَهْل! يا عُتْبَةُ! يا شَيْبَة! يا امَيَّةُ! هَلْ وَجَدْتُمْ ما وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقّاً؟ فَانى قَدْ وَجَدْتُ ما وَعَدَنى رَبِّى حَقّاً، فَقالَ عُمَرُ، يا رَسُولَ اللَّهِ اما تُكَلِّمُ مِنْ اجْسادٍ لا ارْواحَ فيها؟ فَقالَ وَ الَّذِى نَفْسِى بِيَدِهِ ما انْتُمْ بِاسْمَعَ لِما اقُوْلُ مِنْهُمْ غَيْرُ انَّهُمْ لا يَسْتَطِيعُونَ جَواباً!:

«فرمود: اى ابوجهل! اى عتبه! اى شبيه! اى اميّه! آيا آنچه را خداوند به شما وعده داده بود حق يافتيد؟ من آنچه را كه خداوند به من وعده داده بود حق يافتم، عمر گفت: اى رسول خدا! با اجسادى سخن مى‌گويى كه روح در آنها نيست؟

فرمود: سوگند به كسى كه جانم بدست اوست شما نسبت به آنچه مى‌گويم از آنها شنواتر نيستيد؛ فقط آنها نمى‌توانند پاسخى بگويند». [٢]

اين احاديث نه تنها دلالت بر وجود عالم برزخ و نوعى حيات براى انسان بعد از مرگ جسمانى دارد، بلكه دليل بر اين است كه آنها نوعى ارتباط با اين جهان نيز دارند، و حداقل بعضى از سخنان را مى‌شنوند.

٣- در نهج‌البلاغه از اميرمؤمنان على عليه السلام مى‌خوانيم: هنگام مراجعت از جنگ صفين در كنار قبرستانى كه پشت دروازه كوفه بود ايستاد و با اين كلمات با ارواح مردگان سخن گفت:

انْتُمْ لَنا فَرَطُ سابِقٌ، وَ نَحْنُ لَكُمْ تَبَعٌ لاحِقٌ، امَّا الدُورُ فَقَدْ سُكِنَتْ، وَ امَّا الْازْواجُ فَقَدْ نُكِحَتْ، وَ امّا الْامْوالُ فَقَدُ قُسِمَتْ، هذا خَبَرُ ما عِنْدَنا فَما خَبَرُ ما عِنْدَكُمْ؟:

[١]. كنزالعمال، جلد ١٠، صفحه ٣٧٧، حديث ٢٩٨٧٦.

[٢]. همان مدرك، صفحه ٣٧٦، حديث ٢٩٨٧٤.