پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٧ - ٢٩- يَوْمَ تَشَقَّقُ الْارْضُ عَنْهُمْ سراعاً

اين نام نيز فقط يكبار در قرآن مجيد در سوره طور آيه ٩ آمده، كه بعد از اشاره به وقوع عذاب الهى و عدم وجود مانع و رادع از آن‌ (انَّ عَذابَ رَبِّكَ لَواقِعٌ مالَهُ مِنْ دافعٍ) مى‌فرمايد: اين در روزى است كه آسمان شديداً به حركت درمى‌آيد و كوه‌ها از جا كنده و متحرك مى‌شوند» (يَوْمَ تَمُورَ السَّماءُ مَوْراً وَ تَسيرُ الْجِبالُ سَيْراً).

«مَوْر» (بر وزن موج) به گفته ارباب لغت معانى مختلفى دارد: به معناى حركت دورانى، و به معناى موج، و حركت سريع، و رفت و آمد و گرد و غبارى كه باد آن را به هر سو مى‌برد آمده است‌ [١] و مناسب‌ترين معنا در اين‌جا همان حركت سريع است.

اين حركت ممكن است همان حركت سريع به سوى مركز جهان به هنگام انقباض مجموعه عالم هستى بوده باشد كه در صفحات قبل به آن اشاره شد، و نيز ممكن است اشاره به حركت دورانى عالم در مسير انبساط و انقباض مجموعه جهان باشد.

فخررازى در ذيل اين آيه مى‌گويد: جمله‌ وَ تَسيرُ الْجِبالُ سَيْراً: (كوه‌ها به سرعت حركت مى‌كنند) توضيحى براى حركت آسمان‌هاست يعنى همان‌گونه كه اگر انسان سوار بر كشتى باشد و با سرعت در كنار ساحل پيش برود چنين به نظرش مى‌رسد كه تمام زمين‌ها و درخت‌ها در حركتند، همچنين آن روز كه كوه‌ها و به همراه آن انسان‌ها حركت مى‌كنند چنين به نظر مى‌رسد كه همه آسمان‌ها به حركت در آمده! [٢]

مفهوم اين سخن آن است كه آسمان‌ها در حقيقت حركت نمى‌كنند، بلكه در احساس بيننده چنين به نظر مى‌رسد ولى اين خلاف ظاهر آيه است.

٢٨- يَوْمَ تَشَقَّقُ السَّماءُ بِالْغَمامِ‌

٢٩- يَوْمَ تَشَقَّقُ الْارْضُ عَنْهُمْ سراعاً

اين دو تعبير از روز قيامت كه در آيات ٢٥ فرقان و ٤٤ سوره ق آمده است از جهتى با هم شباهت دارند.

[١]. لسان العرب، مفردات راغب و مجمع‌البيان، جلد ٩، صفحه ١٦٣ و روح‌البيان، جلد ٩، صفحه ١٨٩.

[٢]. فخررازى، جلد ٢٨، صفحه ٢٤٣.