پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٢٦ - قبض ارواح!

نشاط يا شكنجه و عذاب اوست). [١]

اين حديث نشان مى‌دهد كه پاداش و كيفر برزخى منحصر به شهيدان يا آل‌فرعون نيست و ديگران را نيز شامل مى‌شود.

قبض ارواح!

در چهارمين آيه (و آيات مشابه آن) به تعبير ديگرى در اين زمينه برخورد مى‌كنيم كه مى‌فرمايد: «به آنها بگو فرشته مرگ كه مأمور بر شماست، شما را تحويل مى‌گيرد (روحتان را قبض مى‌كند) سپس به سوى پروردگارتان باز مى‌گرديد» (قُلْ يَتَوَفّا مَلَكُ الْمُوْتِ الَّذِى وَ كِّلَ بِكُمْ ثُمَّ الى‌ رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ).

تعبير تازه و جالب در اينجا تعبير «يَتَوَفّاكُمْ» از ماده‌ «تَوَفّى‌» (بر وزن ترقى) است.

به گفته «راغب» در «مفردات»، «وافى» در اصل به معناى چيزى است كه به حد كمال برسد، بنابراين «توفّى» به معناى گرفتن چيزى است به طور كامل، اين تعبير به وضوح اين حقيقت را مى‌رساند كه مرگ به معناى فنا و نابودى نيست، بلكه نوع كاملى از قبض و دريافت،، و گرفتن روح آدمى به طور كامل مى‌باشد، و اين خود دليل زنده‌اى است كه روح آدمى بعد از مرگ باقى مى‌ماند. بسيارى از مفسّران بزرگ به اين مسأله توجه كرده و بر آن تأكيد نموده‌اند، وگرنه فنا و نابودى چيزى نيست كه‌ «توفى» (دريافت كامل) در مورد آن صادق باشد.

قابل توجه اينكه اين آيه در پاسخ كسانى است كه قيامت را انكار مى‌كردند، و در آيه قبل از آن، از آنان چنين نقل شده: «آنها گفتند آيا هنگامى كه مرديم و در زمين گم شديم آفرينش تازه‌اى مى‌يابيم»؟! (وَ قالُواء اذا ضَلَلْنا فى الْارْضِ ائِنّا لَفى خَلْقٍ جَديْدٍ).

آيه در پاسخ آنها مى‌گويد: «وجود شما تنها جسم شما نيست كه با مرگ به طور كلى گم شويد، بلكه گوهر اصلى كه روح است از سوى فرشتگان الهى گرفته مى‌شود و در قيامت به سوى خدا باز مى‌گرديد (و

[١]. اين حديث در مجمع‌البيان از صحيح بخارى و مسلم نقل شده است (جلد ٧ و ٨ ص ٥٢٦).