پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٨٨ - عقيده به معاد در دورانهاى مختلف

٤- با اينكه ابليس مى‌دانست مطرود درگاه خداست چگونه انتظار داشت تقاضاى او پذيرفته شود؟

پاسخ- به گفته مرحوم طبرسى در مجمع‌البيان او يقين داشت فضل و كرم الهى به حدى است كه حتى گنهكاران مطرود مى‌توانند در آن طمع كنند. [١]

در روايتى نيز آمده است كه اجابت دعاى او به خاطر عباداتى بود كه قبل از آن انجام داده بود.

در دوّمين آيه كه مربوط به داستان هبوط آدم و همسرش‌ حوا از بهشت به زمين، رانده شدن ابليس از آن مكان قرب الهى است، مى‌فرمايد: خداوند به آنها خطاب كرد و گفت: «شما در زمين زنده مى‌شويد و در آن مى‌ميريد و از آن (در قيامت) بيرون خواهيد آمد» (قالَ فيها تَحْيَوْنَ وَ فيها تَمُوتُونَ وَ مِنْها تُخْرَجُونَ).

اين تعبير نشان مى‌دهد كه نه تنها رستاخيز انسان‌ها كه رستاخيز جن كه شيطان از آنها بود نيز از همان روز نخست مسلم بوده است، و اين احتمال كه در بعضى از تفاسير آمده كه مخاطب در اين آيه تنها آدم و حوّا و فرزندان آينده آنهاست، دليل روشنى ندارد.

اين تعبير به خوبى نشان مى‌دهد كه هم مبدأ حيات انسان زمين است و هم محل مرگ او و هم محل رستاخيز او. [٢]

سوّمين آيه درباره فرزندان آدم، «هابيل» و «قابيل» است هنگامى كه قربانى هابيل به خاطر اخلاصش در پيشگاه خدا پذيرفته شد، و قربانى قابيل به خاطر عدم خلوصش رد شد، آتش حسد در درون قابيل شعله‌ور گشت و برادرش را تهديد به قتل كرد، هابيل گفت اگر تو قصد مرا كنى من قصد قتل تو را نخواهم كرد، من از خدا مى‌ترسم، سپس افزود: «من مى‌خواهم بار گناه من و خودت را بر دوش كشى، و از دوزخيان باشى، و همين است سزاى ستمكاران»! (انّى اريدُ انْ تَبُوْءَ بِاثْمى وَ اثْمِكَ فَتَكُوْنَ مِنْ اصْحابِ النّارِ وَ ذلِكَ جَزاءُ الظّالِمينَ).

اين تعبير به خوبى نشان مى‌دهد كه مسأله معاد از همان زمان در ميان فرزندان آدم يك امر مسلّم بوده‌

[١]. «مجمع‌البيان»، جلد ٤، صفحه ٤٠٣.

[٢]. شبيه همين معنا در مورد هبوط آدم و اشاره به روز رستاخيز، از سوى خداوند در سوره طه آيه ١٢٣ و ١٢٤ آمده است.