راستى چه وحشتناك است آن روز كه آنچه در قلب و جان انسان است در صورت او نمايان مى‌گردد، روز رسوايى بزرگ براى سياه‌دلان، و روز افتخار عظيم براى روشن‌دلان، و همين امر سبب مى‌شود كه مؤمنان از همان آغاز مورد احترام و تكريم در عرصه محشر باشند و كافران و مجرمان مورد لعن و نفرين!

***

٥٤- يَوْماً كانَ شَرُّهُ مُسْتَطيراً

در اين تعبير كه تنها يك‌بار در قرآن آمده، ضمن توصيف ابرار و نيكان مى‌فرمايد: «آنها از روزى مى‌ترسند كه عذابش گسترده و فراگير است» (وَ يَخافُونَ يَوماً كانَ شَرُّهُ مُسْتَطيراً) (انسان ٧).

«مستطير» از ماده «طيران» به معناى «پرواز» گرفته شده، و مفهوم آن در اين‌جا پراكنده و گسترده است، لذا بعضى آن را به معناى چيزى كه فوق‌العاده وسعت يافته است تفسير كرده‌اند، اين تعبير درباره سپيده صبح هنگامى كه تمام افق را فرا مى‌گيرد به كار مى‌برند و مى‌گويند «فَجُرٌ مُستَطيرٌ».

«شَرّ» در اين‌جا به معناى عذاب روز قيامت، و يا هول و وحشت آن است، و گستردگى آن به حدى است كه تمام زمين و آسمان را پر مى‌كند، حتى فرشتگان در وحشت فرو مى‌روند، نه تنها بدكاران و مجرمان كه نيكان و پاكان كه از عاقبت كار خود با خبر نيستند در اين وحشت و اضطراب گسترده سهيم و شريكند.

جالب اين كه در آيه فوق، ترس از چنان روزى را يكى از صفات ممدوح و نكات مثبت اخلاقى ابرار و پاكان مى‌شمرد، زيرا چنين ترسى مايه پرهيز از هرگونه گناه و توجه به اطاعت مطلق پروردگار است.

***

٥٥- يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْأُ مِنْ اخِيهِ‌

تعبير فوق كه تنها يك‌بار در قرآن مجيد آمده، ترسيم واضح ديگرى از صحنه رستاخيز است مى‌فرمايد:

«در آن روز انسان از برادر خود فرار مى‌كند» و حتى از مادر و پدرش، و از زن و فرزندانش، (چرا كه) در آن روز هر كدام وضعى دارند كه آنها را كاملًا به خود مشغول مى‌سازد. (يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْأُ مِنْ اخِيْهِ- وَ امِّهِ وَ ابِيْهِ- وَ صاحِبَتِهِ وَ بَنِيْهِ- لِكُلِّ امْرِىً مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيْهِ) (عبس ٣٤ تا ٣٧).

بديهى است نزديكترين و محبوب‌ترين افراد به هر انسان برادر و مادر و پدر و همسر و فرزندان او