پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٥ - ٤٩- يَوْمٌ لا بَيْعٌ فيهِ وَ لا خِلالُ

بزرگتر از جبرئيل و ميكائيل». [١]

از ابن عباس نيز نقل شده كه مى‌گويد: خداوند هيچ مخلوقى بعد از عرش بزرگتر از روح نيافريده است، در روز قيامت او به تنهايى در يك صف و فرشتگان همگى در يك صف قرار مى‌گيرند. [٢]

٤٨- يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُوْنَ‌

٤٩- يَوْمٌ لا بَيْعٌ فيهِ وَ لا خِلالُ‌

در اين دو تعبير دو پيام ديگر قريب الافق پيرامون اوضاع آن روز عظيم منعكس است، در توصيف اوّل مى‌فرمايد: «روزى كه مال و فرزندان در آن سودى نمى‌بخشد» (يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ) مگر «كسى كه با قلب سليم به پيشگاه خداوند آيد». (الّا مَنْ انَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَليمٍ) (شعراء ٨٨ و ٨٩).

و در توصيف دوّم مى‌فرمايد: «آن روز روزى است كه نه خريد و فروش در آن است و نه پيوندهاى دوستى» (يَوْمٌ لا بَيْعٌ فِيهِ وَ لا خِلالُ) (ابراهيم ٣١).

در حقيقت سرمايه‌هاى مهم دنيا در سه چيز خلاصه مى‌شود: مال و ثروت، فرزندان برومند، و دوستان با وفا، اما مشكلات محشر و گرفتارى‌هاى هولناك آن نه چنان است كه بتوان با استفاده از مال و ثروت، يا كمك فرزندان و دوستان آنها را برطرف ساخت، و به فرض كه تمام اموال دنيا به آن‌جا انتقال يابد و همه فرزندان و دوستان در كنار انسان باشند ممكن نيست گرهى از كار او بگشايند، چرا كه معيار در آن‌جا چيز ديگر است، حلّال مشكلات محشر، ايمان و عمل صالح و قلب سليم است، قلبى خالص از هرگونه شرك و ريا و فارغ از غير خدا.

در اين جهان غالب مشكلات از طريق مال و ثروت و دادن فدا، خسارت، رشوه، و مانند آن به صورت مشروع يا نامشروع قابل جبران است و بسيارى از مشكلات نيز به كمك نيروهاى انسانى مخصوصاً

[١]. مجمع‌البيان، جلد ١٠، صفحه ٤٢٧.

[٢]. تفسير قرطبى، جلد ١٠، صفحه ٦٩٧٧.