پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧ - انكار معاد عين گمراهى است

سپس مى‌افزايد: «آنها كسانى هستند كه به پروردگارشان كافر شدند، و آنها غل و زنجيرهاست كه در گردنشان است، و آنها اصحاب آتشند، جاودانه در آن خواهند ماند» (اولئكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ وَ اولئِكَ اْلَاغْلالُ فى اعْناقِهِمْ و اولئِكَ اصْحابُ النّارِهُمْ فِيْها خالِدُونَ).

در آغاز آيه سخن از تعجب كفار مى‌گويد، سپس اين تعجب را از عجائب مى‌شمرد، يعنى آيا مطلبى به اين وضوح، و با اين همه دلايل روشنى، جاى تعجب دارد؟ و در پايان آيه آنها را به صورت زندانيانى معرفى مى‌كند كه غل‌ها و زنجيرها برگردن دارند، چه غل و زنجيرى سخت‌تر از تعصب و جهل و هواپرستى كه هرگونه آزادى انديشه را از آنها مى‌گيرد، تا آن‌جا كه مسأله‌اى به اين روشنى مايه تعجب آنها مى‌گردد، چرا كه مخالف هواى نفس و تقليد كوركورانه آنهاست.

توجه داشته باشيد نمى‌گويد در قيامت غل و زنجير برگردن دارند بلكه ظاهر آيه اين است كه هم اكنون چنين هستند، همان‌گونه كه در اشعار عرب آمده است:

«لَهُمْ عَنِ الرُّشْدِ أَغْلالٌ وَ اقْيادُ؛ آنها در برابر هدايت غل‌ها و زنجيرها دارند».

ولى بعضى از مفسّران، آيه را اشاره به وضع آنها در قيامت مى‌دانند كه غل و زنجيرها به گردنشان خواهد افتاد [١] و بعضى هر دو احتمال را ذكر كرده‌اند. [٢]

ولى بعضى آن را فقط اشاره به وضع حال آنها در دنيا شمرده‌اند چنانچه مرحوم علامه طباطبايى در تفسير الميزان مى‌گويد: اين جمله اشاره به گرفتار شدن در جهان ماده و تكيه بر هوا و تقيد به قيود جهل و غل‌هاى انكار است. [٣]

مسلّم است اين‌گونه غل و زنجيرها كه انسان به اختيار خود در اين جهان بر دست و پا و گردن خويش مى‌نهد در قيامت به صورت غل و زنجيرهاى آتشين تجسم خواهد يافت، و او را از ارتقا به مقام قرب پروردگارباز خواهد داشت.

[١]. مجمع‌البيان سوره رعد ذيل آيه ٥ و تفسير قرطبى، جلد ٥، صفحه ٣٥١٣.

[٢]. فخررازى، جلد ١٩، صفحه ٩.

[٣]. تفسيرالميزان، جلد ١١، صفحه ٣٢٩.