ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٢ - ٤ - شخصيت انسان در مسير ساخته شدن

پست شخصيت به موقعيت بالاتر در مراحل اوليه نه تنها سرگرم نمى سازد و ما را اشباع نمى نمايد ، بلكه بدانجهت كه سطوح روانى ما خود را تحت فشار تعديل تمايلات احساس مى نمايد ، مانند اينست كه جان آدمى را از كالبدش مى گيرند ، بلى اين قدر دشوار است . اين ساخته شدن بسيار آسان است ، آسانتر از آنست كه ما تصور مى كنيم ، زيرا براى ورود به مسير ساخته شدن كافى است كه دو كار انجام بدهد : يكى اين كه بداند كه انسان با حيوان فرق دارد . دوم اين كه انسان شدن را اراده كند . بعد از اين :
< شعر > تو پاى به راه در نه و هيچ مگوى خود راه بگويدت كه چون بايد رفت < / شعر > مگر اين معلمان و مربيان جوامع جز ساختن شخصيت كارى ديگر انجام مى دهند با نظر به تأثير تعليم و تربيت و دگرگونى فضاى جوامع ميليونها شخصيت در تحول قرار مى گيرند ، كبوترهائى هستند كه مبدل به كركس ميشوند و كركسهائى هستند كه راه كبوتر شدن را پيش مى گيرند . بنا بر اين اين مسئله كه آيا شخصيت انسانى مى تواند در مجراى ساخته شدن قرار بگيرد ، بيشتر به شوخى شباهت دارد تا يك سؤال علمى . آنچه كه مهم است اينست كه شخصيت از كدامين نقاط و موقعيتها بايد عبور كند و ساخته شود پاسخ اين سؤال موضوع كلى اين مباحث است كه ملاحظه مى فرمائيد و آن عبارتست از عبور از مراحل خام « حيات طبيعى محض » به مراحل « حيات معقول » . دقت بفرمائيد در اين كه غوره انگور مى شود ، نه اين كه غوره انداخته مى شود و انگورى بدون سابقه از زمين مى رويد و يا از آسمان مى فتد .
١ - احساسات خام تبديل به « احساسات تصعيد شده » .
٢ - جريانات ذهنى گسيخته تبديل به « انديشه‌هاى مربوط » .
٣ - محبتهاى خام تبديل به « محبتهاى معقول » .
٤ - آرزوهاى دور و دراز تبديل به « اميدهاى محرك » .
٥ - علاقه‌ها و عشقهاى صورى تبديل به « عشق و علاقه‌هاى كمال بخش » .