ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٠٥ - نتيجهء دوم - اين آيات هشدارى بسيار جدى به انسان مى دهد كه جهان را جايگاه بازى تلقى نكنند

در نمود رياضى جهان ، موجب نابودى خود جهان نمى گردد ، بلكه تغييراتى را بسود خود مى توانيم ايجاد كنيم . و در هر تغييرى كه بوجود مى آيد ، اگر موضوع تغيير يافته نمود عينى داشته باشد ، حتما كميت را كه از مقولات عام جهان است در آن نمود عينى حكمفرما خواهيم يافت . وقتى كه مى گوئيم : كميتى به كيفيتى تبديل يافت ، بايد بدانيم كه آن كميت اگر از عينيت خارج از من برخوردار بوده باشد ، بطور حتم داراى كيفيتى مخصوص همان موقعيت خواهد بود .
نتيجهء دوم - اين آيات هشدارى بسيار جدى به انسان مى دهد كه جهان را جايگاه بازى تلقى نكنند و بدانند كه حتى اگر بخواهند به انگيزگى تمايلات بىاساس خود از قانون فرار كنند ، حركت آنان براى فرار هم از نقطهء آغاز و هم در مسير و هم در نقطهء مقصد ، مشمول قانون عمل و عكس العمل بوده و اين فرار و بازى حركتى در ميان واقعيتها است كه قابل محاسبهء دقيق است ، آنچه كه آدمى را فريب مى دهد ، احساس كيفى سلطه بر فرار و بازيست و بس انسان در اين احساس كيفى كه از مقولهء ٢ و ٣ و ٤ پيروى نمى كند ، گمان مى برد كه آنچه كه در نتيجهء بازى و فرار در عالم واقعيتها نقش مى بندد همان احساس ذهنى او است كه هيچ عينيتى ندارد اينجا است كه آدمى در خود فريبى به آخرين حد مى رسد ، زيرا چه فريبى بالاتر از اين كه انسان با اين كه ميداند تماس كبريت شعله ور با انبار بنزين موجب شعله ور شدن آن انبار خواهد بود ، خواه آن كبريت شعله ور را با قصد شوخى بطرف يك نفر بيندازد و آن كبريت در مسير خود به جايگاه بنزين بيفتد و خواه با قصد ايجاد روشنائى و خواه يك ميمون اين كار را انجام بدهد يا ابن سينا ، بالاخره با هر انگيزه و عاملى كه تماس عينى كبريت شعله ور با بنزين تحقق پيدا كند ، بنزين شعله ور خواهد گشت .
خلاصه بايد درست دقت كرد كه :
< شعر > اگر يك ذره را برگيرى از جاى خلل يابد همه عالم سرا پاى < / شعر > شيخ محمود شبسترى